Susan Top na verhoor Enquêtecommissie: ‘Je merkt dat het nog zó ontzettend leeft'

Susan Top wordt verhoord door de enquêtecommissie
Susan Top wordt verhoord door de enquêtecommissie © Mario Miskovic/RTV Noord
‘Het was enorm intens. Je herbeleeft de dingen die je allemaal hebt meegemaakt. De frustraties, de emoties. ik was na afloop ook helemaal leeg.’ Zo voelde voor Susan Top ‘het verhoor’ van de Parlementaire Enquêtecommissie Aardgaswinning Groningen.
Een dag later kijkt ze terug op haar optreden tijdens de hoorzitting in Den Haag. Meer dan drie uur zat ze voor de commissie onder leiding van GroenLinks-kamerlid Tom van der Lee.

Emoties duidelijk af te lezen

De emoties waren in die uren duidelijk van haar gezicht af te lezen en ook haar stem verried de frustraties die ze meemaakte in de zeven jaar dat ze secretaris was van het Groninger Gasberaad. Vergadering na vergadering, beloftes na beloftes en nooit kwam er een oplossing of enige gerechtigheid voor de gedupeerde Groningers.
Het was niet makkelijk. Helemaal toen ze begonnen over mijn afscheidswandeling
Susan Top
Maar breken deed Susan Top niet tijdens haar verhoor. ‘Het was niet makkelijk. Helemaal toen ze begonnen over mijn afscheidswandeling (in oktober 2021 nam ze afscheid van het Gasberaad met een wandeling, red.). Dat raakte me diep. Het zei me ook wel iets, namelijk dat ik het nog niet heb verwerkt.’

'Uit de grond van mijn hart'

In die ruim drie uur heeft ze veel over de misstanden, over het falen van de overheid in het gasdossier kunnen vertellen. Over haar afsluiting van het verhaal was ze nog het meest tevreden. ‘Die was ook uit de grond van mijn hart. Hoe kan het dat we er niet in kunnen slagen om dit lek boven te krijgen. Hoe het zo verschrikkelijk het uit de hand kon lopen. Dat is toch onbestaanbaar.’
Tegelijk fascineert het haar ook. Dat iets wat zo klip en klaar is niet kon en kan worden opgelost. Het vertoont overeenkomsten met de Toeslagenaffaire. Dat duurde iets van tien jaar voordat dat duidelijk werd. 'Maar in Groningen was van punt nul helder wat er mis was.’

Woongenot afgepakt

Zo’n acht jaar geleden werd er in Den Haag door de toenmalige commissie Meijer al heel helder gemaakt hoe de nuchtere Groningers hun woongenot was afgepakt. Hoe de moedeloosheid en machteloosheid was toegeslagen van de Groninger afhankelijk van de overheid, leest Top de conclusie van de toenmalige commissie voor.
Het is toch niet te vatten hoe de overheid het zo heeft verkloot
Susan Top
Anno 2022 is er niets veranderd. De conclusie van toen is die van nu. Top: ‘Dat is shockerend. Destijds was de issue van veiligheid er nog niet. Nu wel. Het is nu misschien nog wel erger dan toen. Het is toch niet te vatten hoe de overheid het zo heeft verkloot’.
Top denkt dat het ook nooit meer goed komt. ‘De Parlementaire Enquêtecommissie is denk ik nog het enige wat nut heeft. Het is misschien iets van erkenning. Een stukje in het rouwproces van de Groninger. Maar voor Groningen is het te laat. Dit ga je nooit meer herstellen.’
Tijdens het verhoor heeft de voormalige secretaris van het Groninger gasberaad veel gezegd, maar ook veel niet. ‘Je bent voortdurend bezig met afwegen wat je wel en niet gaat zeggen. Ik had het gedoe rond de meetinstrumenten nog wel aan willen snijden. En het vertrek van Hans Alders (Alders stapte in 2018 op als Nationaal Coördinator na onenigheid met minister Wiebes over de versterkingsoperatie, red.). Maar dat kwam er niet van.’

Iets tastbaars

Ook had Top zich voorgenomen iets te zeggen over haar wens om iets tastbaars voor de ellende van de Groningers achter te laten. Iets waar Groningen wat aan heeft. Maar ook daar kwam zie niet aan toe.
Ik zou het mooi vinden dat er een Documentatiecentrum kwam met alle archieven, verslagen, films en vooral alle verhalen
Susan Top
‘Ik zou het mooi vinden dat er een Documentatiecentrum kwam met alle archieven, verslagen, films en vooral alle verhalen van de Groningers. Dit heeft in alle dorpen, in alle familiegeschiedenissen diepe wonden achtergelaten. Daar moet je over tien, twintig, vijftig jaar ook nog iets van kunnen zien en lezen. Net als bij het Rijkinstituut voor Oorlogsdocumentatie, waar nu ook de verhalen van loskomen en kleinkinderen ook kunnen begrijpen waarom er over bepaalde dingen nooit gesproken werd.’

Telefoon ontploft

Daar kwam ze dus ook niet aan toe. Toen ze terugkwam in het wachtkamertje in het Kamergebouw was haar telefoon ontploft. Honderden berichtjes van mensen die haar optreden loofden. ‘Dan merk je dat het nog zo ontzettend leeft onder de Groningers.'
Daarna ging met ze met een oud-collega die mee was aan het bier en kwam ze uiteindelijk gesloopt thuis. ‘Ik hoop één ding. Dat nu echt duidelijk wordt wat de gaswinning Nederland heeft gebracht maar Groningen heeft gekost…’