VluchtelingenWerk sleept Rijk en COA voor rechter om crisis asielopvang

Asielzoekers slapen buiten wegens de grote drukte in Ter Apel
Asielzoekers slapen buiten wegens de grote drukte in Ter Apel © ANP
Als de opvang van asielzoekers vóór 1 augustus niet aan de wettelijke minimumnormen voldoet, sleept VluchtelingenWerk het Rijk en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) voor de rechter. Door een structureel tekort aan opvangplekken verblijven duizenden asielzoekers al maanden in (crisis)noodopvanglocaties. De omstandigheden daar zakken door de humanitaire ondergrens, vindt VluchtelingenWerk Nederland.
Bij het aanmeldcentrum in Ter Apel is onvoldoende plek. De meeste asielzoekers die zich daar melden, worden daarom overgebracht naar crisisopvangplekken. Dat zijn sporthallen en leegstaande gebouwen die worden ingericht om er kort te verblijven. De plekken zijn niet ingericht voor langer verblijf door het ontbreken van voldoende sanitaire voorzieningen.
De huidige opvangcrisis is vooral een bestuurlijke crisis, meent de organisatie. Er is geen gebrek aan oplossingen voor het tekort aan opvangplekken, maar door een impasse tussen het Rijk en gemeenten ontbreekt daadkracht, aldus VluchtelingenWerk. Een uitspraak van de rechter moet daarom helpen om de bestuurlijke impasse te doorbreken.

'Structureel onder de maat'

Na negen maanden noodopvang is er nog steeds geen zicht op verbetering voor duizenden asielzoekers, zegt Frank Candel, voorzitter van VluchtelingenWerk Nederland. ‘De opvang is niet tijdelijk onder de maat, dit is structureel geworden. We gaan dit niet als het nieuwe normaal accepteren. Nederland heeft zich gecommitteerd aan internationale afspraken die de humanitaire ondergrens bewaken. Die ondergrens is er juist voor als het moeilijk wordt.'
'We zien dat de aandacht nu vooral gaat naar het vinden van extra bedden om het aanmeldcentrum Ter Apel te ontzien. Voor vluchtelingen zelf is het probleem niet opgelost als ze in Ter Apel in een bus stappen naar een tent met stretchers. Het sluiten en vermijden van schadelijke opvanglocaties moet net zoveel prioriteit krijgen als het ontzien van het aanmeldcentrum in Ter Apel’, aldus Candel.

Veel kritiek op beleid

VluchtelingenWerk wijst erop dat de Adviesraad Migratie (ACVZ) en de Raad voor het Openbaar Bestuur onlangs nog concludeerden dat het Rijk deze opvangcrisis zelf heeft veroorzaakt en in stand gehouden door bezuinigingen, het sluiten van azc’s, ‘een chronisch gebrek aan voorbereiding’ en ‘een bestuurlijke inrichting die niet werkt’.
Recent sloeg ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd alarm over de risico’s op fysieke en geestelijke schade door de opvangomstandigheden in de noodopvang. Dit risico is zo groot dat het volgens de Inspectie niet langer mogelijk is om de ‘eventuele uitkomsten’ van de huidige inspanningen van het Rijk en gemeenten af te wachten.
Ook andere maatschappelijke organisaties zijn zeer kritisch over de crisis in de asielopvang. Zo spreekt de Verenigde Naties net als VluchtelingenWerk over het 'zakken door de humanitaire ondergrens.' Het Rode Kruis waarschuwde vorige maand voor de 'onmenselijke en onhoudbare situatie' die is ontstaan voor de asielzoekers die slapen in tenten. De organisatie haalde daarom haar tenten weg van de parkeerplaats van het COA. Ook kinderombudsman Margrite Kalverboer trok onlangs aan de bel. Volgens haar is de situatie voor kinderen in azc Ter Apel onaanvaardbaar en worden ze 'mentaal verwaarloosd'.

Veel problemen

Volgens VluchtelingenWerk zijn de problemen in Ter Apel en andere opvanglocaties legio. Slapen in tenten, sporthallen, op de grond of in een stoel. Een totaal gebrek aan privacy, slapeloze nachten door geluidsoverlast, onvoldoende gezond eten, vieze toiletten, douches die niet op slot kunnen. Hitte in de zomer, kou in de winter, gebrekkige toegang tot zorg en kinderen die niet naar school kunnen.
In de nacht van dinsdag op woensdag sliepen nog zo'n dertig asielzoekers buiten op de stoep bij het COA in Ter Apel. De groep wilde niet naar een crisisnoodopvang, omdat zij bang zijn dat hun aanmeldproces wordt vertraagd.

’Triest dat het nodig is’

Intussen is het elke dag weer de vraag of er voldoende opvangplekken zijn waar vluchtelingen de nacht kunnen doorbrengen, ziet VluchtelingenWerk. Omdat het Rijk en het COA formeel aansprakelijk zijn hiervoor, ziet de organisatie naar eigen zeggen geen andere mogelijkheid dan naar de rechter te stappen om betere opvang af te dwingen.
Voorzitter Candel: 'We zijn dan ook een dagvaarding aan het voorbereiden om na 1 augustus meteen een kort geding aan kunnen spannen. Het is triest dat we nu juridische stappen moeten zetten om dit af te dwingen. We doen dit dan ook met pijn in het hart.’