Nog één keer met de GADO over de Grote Markt: 'Doodzonde dat het verdwijnt'

Een bericht attendeert mensen op de vervallen bushalte op de Grote Markt
Een bericht attendeert mensen op de vervallen bushalte op de Grote Markt © Reinder Smith/RTV Noord
Vijf gepensioneerde buschauffeurs reden afgelopen week nog één keer een rondje met een oude GADO-bus over de Grote Markt in Stad. Vanaf deze zondag rijden er geen bussen meer langs het hart van de stad. Ze begrijpen het wel, maar ze vinden het eigenlijk maar niets.
Na meer dan 140 jaar is het openbaar vervoer verbannen uit het centrum van Stad. Passagiers moeten in het vervolg aan de rand van het centrum, zoals op het Gedempte Zuiderdiep of op de Oostersingel uitstappen en verder lopen. De Grote Markt wordt de komende twee jaar omgetoverd tot 'De huiskamer' van Groningen waar alleen nog plaats is voor voetgangers en fietsen.

Bussen voor de V&D

'Misschien is de V&D daarom wel failliet gegaan', zegt oud-chauffeur Fokko van der Veen. 'Vroeger stonden alle bussen voor de V&D en als mensen de bus misten, dan gingen ze daar nog even naar binnen. En sowieso omdat de bussen daar stonden, leverde dat de winkel heel veel klandizie op.'
Bekijk hoe de oud-chauffeurs nog één keer naar de Grote Markt reden:
Met een GADO-bus nog één keer naar de Grote Markt
'Klopt', zegt Eric Bos, voorzitter van de Groninger City Club en voormalig V&D-werknemer. 'Je kon de dieselwalmen van de bussen binnen ruiken, maar dat was een andere tijd. Warenhuizen waren toen heel belangrijk maar tegenwoordig moet je de hele binnenstad zien als een warenhuis. We zijn een heel andere stad geworden. Met veel meer mensen en een veel jonger publiek, dat veel meer loopt en fietst. Daarom vinden wij het ook niet erg dat de bus van de Grote Markt verdwijnt. Bovendien komt er een heringerichte en veel mooiere Grote Markt voor in de plek.'
Je moest wel ogen voor en achter in je hoofd hebben
Oud-chauffeur over de drukte met fietsers en bussen samen

Oorlog met de fietsers

'Ik heb maar één keer een fietser geraakt', zegt oud-chauffeur Ed Maliepaard. 'Die riep gelijk: Zag je mij niet? Waarop ik riep: Zag je mij niet, want ik heb voorrang. En toen heb ik hem die haaientanden op de weg laten zien en droop-ie af...'
Maar nee, het was geen oorlog met de fietsers zeggen de oud-chauffeurs unaniem. 'Je moest wel ogen voor en achter in je hoofd hebben en het was altijd oppassen, maar het viel reuze mee.'
'Soms reden ze vlak achter je, of in de knik van de harmonicabus', zegt Fokko van der Veen. 'Dan zag je ze niet meer, maar eigenlijk liep het vrijwel altijd goed af.'

Wethouder is blij

'De Grote Markt is de huiskamer van heel Groningen' zegt wethouder Philip Broeksma. 'En daar horen geen auto's, en bussen bij. Dat moet het domein zijn van de voetgangers en fietsers en daarom moeten de bussen er uit. En dat is anders dan mensen gewend zijn. Maar ja, de Grote Markt en de Vismarkt waren in de jaren vijftig en zestig ook in gebruik als parkeerplaats. Dat kunnen we ons nu ook niet meer voorstellen en dat wil ook niemand terug.'
'Er is een nieuwe brug gebouwd, de Kattenbrug en er zijn nieuwe haltes aangelegd vlak bij het centrum. En voor mensen die slecht ter been zijn hebben we een alternatieve oplossing bedacht: riksja's. We zijn er van overtuigd dat dit een goed plan is en dat de Grote Markt straks heel mooi gaat worden.'
Hoe moet ik straks reizen?

Vanaf zondag 17 juli rijden de bussen een andere route, lángs de binnenstad. De lijnen rijden dan over de diepenring via de halte Sint Jansbrug, bij de Stadsschouwburg. Vanaf daar is het ongeveer 300 meter lopen naar de binnenstad.

Ook vanaf de haltes aan het Zuiderdiep en de halte aan de Westerhaven kun je naar de binnenstad komen. Verder rijden er vanaf komende dinsdag op marktdagen zogeheten riksja's tussen de halte Sint Jansbrug en de Grote Markt. Die zijn gratis en alleen voor minder mobiele mensen. Je moet de riksja wel vooraf reserveren door te bellen of te appen naar 085 004 1844.

Op pad met een bus vol oud-chauffeurs
Op pad met een bus vol oud-chauffeurs © Tjerk Bekius/RTV Noord

Een dubbel gevoel

'De stad was toen veel kleiner en we kenden veel passagiers en hun eigenaardigheden bij naam en toenaam. We hebben wel eens aangebeld bij iemand die iedere ochtend met de bus mee ging en er opeens niet was. Die had zich toen verslapen, maar kon zo toch met de bus mee. Je had veel meer contact met de mensen, je verkocht ook kaartjes en maakte zo met iedereen een praatje', zegt oud-chauffeur Fokko van der Veen.
'Dinsdag was marktdag. Dan zat mijn bus stampvol met mensen uit de buitenwijken die boodschappen kwamen doen in het centrum'.
Het is wel doodzonde dat de bus verdwijnt
Roelof Rodenhuis
Hoe al die mensen nu naar het centrum moeten? 'We weten het niet, maar het is wel doodzonde dat de bus verdwijnt. Ach, aan de andere kant begrijp ik het ook wel weer', zegt Roelof Rodenhuis 'Als ik op de plaatjes zie hoe het gaat worden met die bomen en bankjes, dan is dat best wel mooi. Maar het blijft jammer. Ik heb er dus best wel een dubbel gevoel over.'

Kwart voor 12, de race naar de pomp

Soms stonden er mensen bij te kijken, het vertrek van de laatste bussen van de Grote Markt. Iedere avond om kwart voor twaalf. De perrons waren voor de V&D en daar stonden dan alle bussen klaar voor de laatste rit die stipt om kwart voor 12 begon.
'Er werd dan op een fluitje geblazen en dan mocht iedereen vertrekken', vertelt oud-chauffeur Riemer Veldkamp met een grote grijns. Het was eigenlijk ook een soort wedstrijd om als eerste bij de pomp van de remise te staan, want wie het laatste was moest wel een half uur wachten voordat-ie aan de beurt was. Ach, dat waren nog tijden. Op een keer had ik de bus leeg en dacht: die laatste halte sla ik over, want daar staat toch niemand. Kreeg ik bij de remise een telefoontje, er stond toch nog iemand bij de halte te wachten op de laatste bus. Moest ik weer terug, want ja, een passagier laten staan dat deden we natuurlijk niet.'