Hoeveel asielzoekers in Ter Apel sliepen tegen hun zin buiten? ‘Dat valt niet te zeggen’

Wachtende asielzoekers bij het aanmeldcentrum in Ter Apel
Wachtende asielzoekers bij het aanmeldcentrum in Ter Apel © ANP
Chaotische taferelen woensdagavond begin juli bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Naar schatting 150 mensen brengen de nacht in de buitenlucht door. Een aantal van hen doet dat niet vrijwillig, maar het blijft onduidelijk om hoeveel gevallen het gaat.
Medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) worden woensdag in de avonduren geconfronteerd met een onverwacht grote toeloop van asielzoekers. Die lijkt mede veroorzaakt door het sluiten van de crisisnoodopvang in Drenthe. Dat scheelt 225 opvangplekken, waarvoor (nog) geen vervanging is gevonden.

Misverstand

Eerder op de dag meldt COA-woordvoerder Jacqueline Engbers dat de noodnachtopvang in Zuidbroek beschikbaar is om eventueel daar ook weer asielzoekers voor de nacht onder te brengen, maar dat blijkt niet te kloppen.
‘Dat is misgegaan in de berichtgeving, en dat is mijn fout geweest’, geeft Engbers toe. ‘Ik verkeerde in de veronderstelling dat we weer gebruik konden maken van de opvang in Zuidbroek, maar dat bleek niet zo te zijn.’ Daarover straks meer.

Toestroom

Hoe dan ook, de toestroom bij het aanmeldcentrum in Ter Apel is groter dan het COA aankan. In de loop van de avond meldt de COA-woordvoerder dat naar verwachting zo’n honderd mensen de nacht buiten zullen doorbrengen.
We kunnen niet de hele tijd controleren of mensen ’s avonds of ’s nachts alsnog naar binnen willen
COA-woordvoerder Jacqueline Engbers
Dat komt de laatste tijd vaker voor, maar niet in zulke aantallen. Bovendien ging het tot nu toe om asielzoekers die er zelf voor kiezen om voor de poort in de buitenlucht te overnachten. Maar Engbers kan ‘niet uitsluiten’ dat er deze keer ook mensen tussen zitten voor wie echt geen plek meer is.

Slapen bij de IND

Voor RTV Noord-verslaggever Martijn Klungel is dit het sein om zelf poolshoogte nemen. Eenmaal ter plekke constateert hij dat er zo’n tweehonderd mensen voor de poort staan. Tientallen anderen hebben dan al besloten iets verderop te bivakkeren in de buitenlucht.
Rond 23.00 uur worden zoveel mogelijk mensen binnengelaten om de nacht door te brengen op een stoel in één van de wachtkamers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).
Maar er zijn te weinig stoelen beschikbaar. Vrouwen en kinderen, ouderen en mensen met een zwakke gezondheid krijgen voorrang. De rest, overwegend jonge mannen, moet buiten blijven. Klungel schat dat er zo’n 150 asielzoekers bivakkeren in het provisorisch tentenkamp voor de ingang van het aanmeldcentrum. Een aantal van hen zegt tegen hem dat ze inderdaad wel naar binnen willen, maar niet mogen.

Onoverzichtelijke situatie

Of dit klopt valt in de chaotische - en volgens Engbers ‘onoverzichtelijke’ – omstandigheden niet te controleren. Engbers: ‘Ik zei gisteravond dat we het niet kunnen uitsluiten. Wat er gebeurt is dit: mensen gaan weg en mensen komen terug. Wij hebben niet altijd in de gaten wie er nieuw is en wie er al langer zit. Vooral ’s nachts is het soms lastig te bepalen of iemand al een aanbod heeft gehad om met de bus ergens naartoe te worden gebracht, of dat iemand er nieuw zit.’
We willen niet altijd overal ja op zeggen, want dan lossen we hier het probleem van heel Nederland op
Burgemeester Adriaan Hoogendoorn van Midden-Groningen
De asielzoekers veranderen ook weleens van mening over wel of niet buiten slapen en dat maakt het er niet eenvoudiger op, legt Engbers uit: ‘We kunnen niet de hele tijd controleren of mensen ’s avonds of ’s nachts alsnog naar binnen willen. En we kunnen dus ook niet de hele tijd checken of er nieuwe mensen bij zijn gekomen, die nog niet de gelegenheid hebben gehad om te bepalen of ze wel of niet gebruik willen maken van het geboden onderdak.’
'De sfeer in Ter Apel was anders dan anders'

Strikte afspraak

Dan nu de crisisnoodvang in Zuidbroek. In de Eurohal bij hotel Van der Valk staan honderd veldbedden. De afspraak met de gemeente Midden-Groningen is dat het COA maximaal twee keer per week gebruik mag maken van deze uitwijkmogelijkheid. Deze week was dat al op maandag en dinsdag gebeurd. Dit feit was COA-woordvoerder Engbers woensdag ontschoten.
Een groep asielzoekers uit Ter Apel komt aan bij de Eurohal in Zuidbroek
Een groep asielzoekers uit Ter Apel komt aan bij de Eurohal in Zuidbroek © Mario Miskovic/RTV Noord
Burgemeester Adriaan Hoogendoorn van Midden-Groningen heeft zo zijn redenen om het COA strikt aan deze afspraak te houden: ‘Het dilemma is dat we als gemeente wel willen meehelpen, en wat dat betreft sta ik vierkant achter mijn collega in Westerwolde (burgemeester Jaap Velema, red.). Maar we willen niet altijd overal ja op zeggen. Want dan lossen we hier het probleem van heel Nederland op. En dat kan niet de bedoeling zijn. We willen met z’n allen in Groningen voorkomen dat dit alleen maar als Gronings probleem wordt gezien.’

COA heeft begrip

COA-woordvoerder Engbers heeft begrip voor dit standpunt: ‘Groningen doet echt wat het kan. De provincie Groningen levert ontzettend veel. De opvang in Zuidbroek bijvoorbeeld, ook al is het maar voor twee avonden per week, is voor ons cruciaal.’
De afgelopen maand werd Hoogendoorn naar eigen zeggen erg vaak door het COA benaderd met de vraag of de Eurohal weer als noodnachtopvang mocht worden gebruikt. ‘Ik wil ons steentje bijdragen, maar wel het draagvlak hiervoor overeind houden. Ik wil voorkomen dat het een structurele opvang wordt. En ik wil de druk op Den Haag in stand houden om ervoor te zorgen dat dit landelijk wordt opgelost.’
Net als andere Groningse bestuurders ergert Hoogendoorn zich aan het gebrek van medewerking door gemeenten elders in het land om de druk op het overbelaste aanmeldcentrum in Ter Apel te verlichten: ‘Wij voldoen aan onze taakstelling, wij leveren onze bijdrage. Als iedereen dat nou doet, dan lossen we het wel op. Maar dat gebeurt niet.’
De crisisnoodopvanglocatie in Stadskanaal: een tent met zitjes erbij
De crisisnoodopvanglocatie in Stadskanaal: een tent met zitjes erbij © Marcel Nieuwenweg/RTV Noord

Crisisnoodopvang Stadskanaal

Ook in Stadskanaal is een crisisnoodopvang. Aan de Manegelaan staat een tent met honderd slaapplekken. In eerste instantie bedoeld voor de noodopvang van Oekraïense vluchtelingen, maar dat blijkt vooralsnog niet nodig. Daarom is de opvanglocatie sinds juni beschikbaar als noodopvang voor asielzoekers die daar één nacht kunnen verblijven. Het COA mag van maandag tot en met donderdag gebruikmaken van deze buffer. Ook deze week is dat weer het geval.
Het is deze week voorlopig voor het laatst dat het COA dit kan doen. Een woordvoerder van de gemeente Stadskanaal legt uit waarom: ‘Dat heeft te maken met bestuurlijke afspraken en de beschikbare capaciteit die we hebben om dit te organiseren. Die is beperkt nu de vakantie begint. Na de zomer gaan we in gesprek over een eventueel vervolg. De tent blijft wel staan, voor de opvang van Oekraïners. Als deze situatie zich aandient, dan krijgt dit voorrang op de afspraken met het COA.’