Landschapsschilders werden zeeschilders op Groninger coasters

Zaal met tentoonstelling in het Veenkoloniaal Museum in Veendam
Zaal met tentoonstelling in het Veenkoloniaal Museum in Veendam © Reinder Smith/RTV Noord
Het was flink wennen voor de schilders van de Groninger Ploeg. In 1961 gingen twaalf kunstenaars op reis aan boord van Groninger kustvaarders om tijdens de reis tekeningen en schilderijen te maken. Maar de schepen slingerden en stampten: je kon geen rechte lijn trekken, tekeningen waaiden overboord en schilders werden zeeziek en gingen naar huis.
Toch heeft dit bijzonder initiatief een serie aparte schilderijen opgeleverd die deze zomer voor het eerst sinds zestig jaar weer samen te zien zijn in het Veenkoloniaal Museum in Veendam.
'We doen de tentoonstelling: 'Ku(n)stvaart' uit 1961 niet over', zegt directeur Hendrik Hachmer van het Veenkoloniaal Museum uitdrukkelijk. 'We hebben ook zee- en scheepsschilderijen toegevoegd die in 1961 niet op de tentoonstelling hingen. Maar je moet zien dat we de tentoonstelling uit 1961 als uitgangspunt en inspiratiebron hebben genomen. En tenslotte vindt 'de Groninger kustvaart' zijn oorsprong in de Veenkoloniën.'

Promotie van de Groninger kustvaart

Begin jaren '60 waren er zo'n vijfhonderd Groninger kustvaarders, maar het werd steeds moeilijker om bemanningsleden te vinden, dus bedachten de reders een publiciteitscampagne. Er werd een voorlichtingsfilm gemaakt en samen met de directeur van het Groninger Museum werd in korte tijd een bijzonder kunstproject uit de grond gestampt.
In de zomer van 1961 monsterden twaalf Groninger kunstenaars, waaronder Jan van der Zee, Johan Dijkstra en Marten Klompien, aan op evenveel Groninger kustvaarder om tijdens de reis kunst te maken en die later dat jaar te exposeren in het Groninger Museum. De tentoonstelling 'Ku(n)stvaart' was een groot succes en ging ook op tournee in de provincie.
Jan van der Zee: Groninger coaster in Noorse haven
Jan van der Zee: Groninger coaster in Noorse haven © Reinder Smith/RTV Noord

Kunstenaars reageerden heel verschillend

'Het was natuurlijk flink wennen' zegt directeur Hachmer. 'De schilders waren gewend om in hun atelier te werken of ze zetten hun ezel neer in het Groninger land. Dan veranderden de wolken tijdens het schilderen wat, maar dat was het dan ook.
Als een schip langs de kust voer en je wilde dat schilderen dan moest je wel opschieten zoals schilder Johan Dijkstra schreef, want het landschap en het licht op zee veranderde voortdurend.
En de ene schilder ging het beter af dan de ander. Martin Tissing had last van het gestamp van de motor van het schip, maar Dijkstra was daar dan weer enthousiast over: 'die geweldige motor van Brons zingt zijn lied', schreef hij in brieven naar huis.'
Typerend voor de reis: het zich uit de stuurhut
Typerend voor de reis: het zich uit de stuurhut © Reinder Smith/RTV Noord

Stuurhut

'Je ziet dat veel schilderijen gemaakt zijn uit het zelfde perspectief, namelijk vanuit de stuurhut. Dat is logisch, want als je op het schip zat kon je verder nergens heen. Maar in de havens konden de schilders dan weer helemaal hun gang gaan', aldus Hachmer.
De twaalf schepen waren zo gekozen dat ze allemaal een andere bestemming hadden. De ene ging houtladen in Scandinavië, de volgende voer naar Parijs en een ander schip voer dan weer naar de Middellandse Zee.
Zo kreeg je een zo groot mogelijke variatie van schilderijen. 'Gerard Muntinga schreef een paar jaar geleden een artikel over deze tentoonstelling in het tijdschrift Stad en Lande en een van onze bestuursleden las dat en dacht: 'dat is een mooi onderwerp voor een tentoonstelling in het Veenkoloniaal'', vertelt Hachmer en zo is het balletje gaan rollen.

Ander onderwerp

'We hebben een aantal van de schilderijen uit de tentoonstelling van 1961 teruggehaald en ze aangevuld met wat latere werken van De Ploeg uit onze eigen collectie. En zo krijg je dus een mooie tentoonstelling met bekende Groninger schilders, maar met een wat ander onderwerp deze keer.'

Tot en met oktober

De tentoonstelling met de titel 'Met het zout van de zee' is tot en met oktober te zien in het Veenkoloniaal Museum in Veendam.