Krinkiespijer is 30 jaar: geliefd, ooit weggestopt maar altijd kringetjes spugend

Krinkiespijer op zijn huidige plek aan het Stadskanaal
Krinkiespijer op zijn huidige plek aan het Stadskanaal © Rutger Breider / RTV1
Een van de bekendste kunstwerken in Stadskanaal is het beeld ‘Krinkiespijer’ van Toos Hagenaars. Sinds 1992 staat het bronzen mannetje in het kanaal te spugen; eerst aan de ene kant van de Europabrug en tegenwoordig aan de andere kant.
Toos Hagenaars kreeg van de gemeente Stadskanaal de opdracht om een kunstwerk te maken dat bij het Stadskanaal past. ‘Je denkt na en begint wat te werken en opeens komt het beeld. Als je nadenkt over een kringetjesspuger, dan groeit het idee vanzelf’, zegt de nu bijna 90-jarige kunstenaar.

De onthulling

De onthulling van het beeld was voor Hagenaars heel bijzonder. Ondanks dat ze al sinds haar vijftiende kunst maakt, was de onthulling van ‘Krinkiespijer’ anders dan andere onthullingen. Hagenaars: ‘Het was gezellig en er was veel belangstelling.’ Burgemeester Frits Brink en zijn vrouw Tineke onthulden het kunstwerk en het bronzen beeld werd geschonken aan het Centrum Winkeliers Stadskanaal, dat nog steeds eigenaar is van het beeld.
De onthulling van het bronzen beeld. Links van het beeld staat kunstenaar Toos Hagenaars en rechts burgemeester Frits Brink met zijn vrouw Tineke
De onthulling van het bronzen beeld. Links van het beeld staat kunstenaar Toos Hagenaars en rechts burgemeester Frits Brink met zijn vrouw Tineke © Collectie Streekhistorisch Centrum Stadskanaal

Strijd met gemeente Stadskanaal

Zo leuk als Hagenaars de onthulling vond, zo boos was ze toen de gemeente Stadskanaal in 2014 het beeld verhuisde naar een plek naast een toilethok. ‘Krinkiespijer’ had geen railing meer om op te leunen. Hagenaars vond het een locatie zonder uitstraling en ze wilde dat het beeld zo snel mogelijk naar een betere plek ging. Dat deed de gemeente niet, maar ze wilde het beeld en de locatie wel opknappen.
Lokale politica Grietje Schipper (PvdA) vond het niet kunnen dat het beeld naast een urinoir stond. ‘Je gaat zo’n mooi beeld toch niet bij een wc neerzetten? Mijn vader vertelde vroeger over het krinkiespijen. Dit beeld hoort gewoon bij Stadskanaal.’
Over Krinkiespijer
Als er vroeger geen werk was voor de scheepsjagers of als de kanalen dichtgevroren waren, hielden de scheepsjagers zich op bij sluizen en bruggen. Dat ze voor die plaatsen kozen, was logisch: het sociale leven speelde zich daar af. Je kunt dat nu nog zien aan de concentratie van winkelpanden. Tabak kauwen of 'pruimen' was destijds een van de mildere vormen van verslaving. Het was niet duur en ook daardoor populair. Maar kauwen geeft veel speeksel en al snel gingen de scheepsjagers kringetjes spugen, oftewel krinkies spijen.

Verhuizing naar Musselkanaal

Eltje Toutenhoofd, in 2014 voorzitter van Dorpsbelangen Musselkanaal, zag dat het een moeizame relatie werd tussen Stadskanaal en Hagenaars. Hij probeerde het kunstwerk naar Musselkanaal te halen. ‘Wij hebben aan het kanaal in het centrum voldoende locaties waar het beeld wel tot zijn recht komt’, aldus Toutenhoofd in 2014.

In gesprek

Uiteindelijk is toenmalig wethouder Roelof Plieger (CDA) het gesprek aangegaan met Hagenaars. Hij gaf aan dat de verplaatsing van het beeld overlegd had moeten worden met de kunstenaar. Na het gesprek is het beeld verhuisd naar de Hoofdstraatzijde en sindsdien kijkt Krinkiespijer uit op het toilethokje waar hij eerder naast stond.
Toos Hagenaars in haar huis in Winschoten
Toos Hagenaars in haar huis in Winschoten © Rutger Breider / RTV1
Kunstenaar Toos Hagenaars is blij met die nieuwe plek. Ook PvdA-politica Schipper is tevreden: ‘Ik ben blij dat er een andere locatie voor is gevonden, want kijk hoe vaak mensen wel niet blijven kijken bij het kunstwerk.’
Krinkiespijer spuugt zo’n acht keer per minuut. Dat is water uit het kanaal. Via een buis in het kanaal wordt het water aangestuurd. De pomp zit onder het beruchte toilethok aan de overkant.
Als Hagenaars een krantenartikel uit die tijd voorleest, komt ze erachter dat de plaatselijke VVV het plan had om miniatuur-Krinkiespijers te gaan verkopen. Ze vindt het jammer dat dat plan nooit is gerealiseerd. Wel begint de kunstenaar te lachen als ze te horen krijgt dat er wel alcoholische versnaperingen zijn met het beeld op de fles.
Krinkiespijer tijdens de kerstdagen in 2019
Krinkiespijer tijdens de kerstdagen in 2019 © Marc Dol / RTV1
In 2019 was het beeld onderwerp van een 'kerstgrap'. Vijf jongeren wilden laten zien dat je ook iets kunt uitvreten zonder wat te slopen. Van Krinkiespijer maakten ze een kerstman, compleet met rendier en arreslee.