Synagoge Groningen blij met nieuwe aanwinst: 'Véél meer dan een kasboekje'

Geert Volders van de synagoge toont het kasboek
Geert Volders van de synagoge toont het kasboek © Elwin Baas/RTV Noord
Synagoge Groningen heeft er een fraaie aanwinst bij: Rienhart Wolf, voormalig inwoner van Ter Apel, schonk de synagoge een oud kasboek. 'Behalve cijfers staan er ook mooie anekdotes in.'
Het was het kasboek van Gemiloet Chassadiem, een Joodse liefdadigheidsvereniging in het dorp Ter Apel, legt Geert Volkers van de synagoge uit. 'Dat is nu toegevoegd aan onze collectie.'

'Ontzettend mooie bron'

Volkers noemt het kasboek een 'ontzettend mooie bron, die iets zegt over het Joodse leven in Ter Apel.' Toen hij het boekwerkje onder ogen kreeg, vielen hem de namen als eerste op.
'Je ziet hier bijvoorbeeld een aantal namen op een rijtje staan van bestuursleden in de periode 1924-1942: Frenkel, De Jonge, Jakobson. Niet alleen typisch Joodse namen, maar ook specifiek voor Oost-Groningen. Dat maakt het boek heel karakteristiek voor de regio', zegt Volkers.
Het Joodse kasboek
Het Joodse kasboek © Elwin Baas/RTV Noord

Nauwelijks iets van over

De schenking is ook zo bijzonder, vertelt Volkers, omdat er van de Joodse gemeenschap in Ter Apel nauwelijks iets is overgebleven. 'De synagoge staat er niet meer. Het was ook een heel kleine Joodse gemeente. Een arme gemeente bovendien, dat blijkt ook wel uit dit kasboek. Dus dat dit boek er nog is, maakt het heel bijzonder.'
Behalve financiële gegevens staan er ook mooie anekdotes in
Geert Volkers - Synagoge Groningen

Méér dan een kasboek

Het boekwerk is dan ook veel méér dan een kasboek. Volkers: 'Er staan natuurlijk financiële gegevens in, maar bij die gegevens staan ook anekdotes. Als onderzoeker of museum is er heel veel meer uit te halen.'
Een voorbeeld: 'Naast rijen getallen staat hier ineens: 'Betaald aan J. de Jonge voor een reis naar Groningen.' Dan denk je natuurlijk: wat moest die man daar nou? Je ziet dat die reis vier gulden heeft gekost. Best veel geld in die tijd. Ook staat erin dat er een collecte is gehouden voor de geboorte van prinses Irene in 1939.'

Bundel met verhalen

'Daarnaast staat er lief en leed in van personen uit Ter Apel, maar bijvoorbeeld ook dat de vereniging een gift doet van vijftig cent aan instellingen elders in Europa. Vijftig cent; heel klein, maar toch. Eigenlijk is het een bundel met verhalen. Het is de kunst om die te ontsluiten en dat doen wij.'
Aanwinst synagoge is 'véél meer dan een kasboek'
Van dit soort bronnen van Joodse gemeenschappen in onze provincie is heel weinig overgebleven
Geert Volkers - Synagoge Groningen
Het hart van Volkers, die zelf afkomstig is uit Oost-Groningen, ging even sneller kloppen bij het verkrijgen van het boekwerk. 'Zo'n object te mogen ontvangen uit de regio die ik heel goed ken, is natuurlijk bijzonder. Daarbij komt dat er uit de tijd van de Tweede Wereldoorlog heel weinig van dit soort bronnen van de Joodse gemeenschappen in onze provincie zijn overgebleven.'

Jarenlang achter dakbeschot

Het verhaal van het kasboek zélf is trouwens ook best bijzonder. Het heeft in een huis jarenlang achter een dakbeschot gezeten, weet Volkers te vertellen. 'Bij de familie Wolf in Ter Apel. Zoon Rienhart Wolf heeft het aan ons geschonken.'
De synagoge zou het kasboek digitaal beschikbaar willen maken. 'Zodat ook anderen, bijvoorbeeld onderzoekers, er gebruik van kunnen maken. We bekijken nog even of we het boek zelf hier permanent tentoonstellen of dat het op een goede plek bewaard wordt, zodat-ie er over vijftig jaar nog net zo goed uitziet als nu.'