Felle reacties op weigering Van Roost: 'Ongekend hooghartig' en 'weinig dapper'

Joost van Roost, ex-topman van ExxonMobil in Nederland
Joost van Roost, ex-topman van ExxonMobil in Nederland © ANP
Op de weigering van voormalig directeur van ExxonMobil in Nederland Joost van Roost om verhoord te worden door de parlementaire enquêtecommissie, is fel gereageerd. Zo vindt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer dat het parlement hem hier niet mee kan laten wegkomen. Zijn collega van de SP, Sandra Beckerman, zegt dat Van Roost wegloopt 'terwijl vele duizenden Groningers vastzitten'.
Voor de enquêtecommissie verschijnen is verplicht, maar omdat Van Roost niet de Nederlandse nationaliteit heeft, kan hij onder zijn verhoor uitkomen. Een directe reden voor zijn weigering heeft de enquêtecommissie niet gegeven. Het is niet bekend of Van Roost op zijn beurt wel aan de commissie heeft laten weten waarom hij niet naar Den Haag komt.

'Wat mij betreft procederen we Exxon kapot’

Nijboer wil dat het kabinet in woord en gebaar duidelijk maakt hier niet van gediend te zijn. Hij heeft daarom schriftelijke vragen gesteld aan het kabinet. ‘Dit moet consequenties hebben voor ExxonMobil. Als het aan mij ligt, maakt het kabinet het leven van dit bedrijf zo zuur mogelijk. Wat mij betreft procederen we Exxon kapot.’
‘Staatssecretaris Hans Vijlbrief zit nog om tafel over de afhandeling van het gasdossier, maar wat mij betreft stapt hij naar de rechter en stuurt hij de beste landsadvocaat eropaf. Ik wil dat we die gesprekken nu stopzetten en dat we Exxon tot in lengte der dagen verantwoordelijk houden voor de aardbevingsschade. En ik wil ook dat we kijken naar de bestaande opdrachten die Exxon nu nog in Nederland heeft.’
We moeten het Exxon juridisch en financieel moeilijk maken, want dat is het enige waar ze gevoelig voor zijn
Henk Nijboer - PvdA-Kamerlid
Als Nijboer nog niet klaar was met ExxonMobil, dan was dit wel de druppel, vertelt hij. 'Je hebt je gewoon te verantwoorden, klaar. Van Roost zit nog steeds in de raad van commissarissen van Exxon. Je hoort toch niet in het bestuur als je je zo gedraagt? We moeten het Exxon juridisch en financieel moeilijk maken, want dat is het enige waar ze gevoelig voor zijn. Het is nota bene een van de belangrijke spelers die verantwoordelijk is voor de aardbevingen, zíj hebben daadwerkelijk het gas gepompt.'
‘Ik verwacht dat het kabinet de gesprekken stopzet, dit is not done, in Nederland althans. Ik verwacht ook dat de minister van Economische Zaken persoonlijk aan hem kenbaar maakt dat we hier niet van gediend zijn', aldus het PvdA-Kamerlid.

'Lange periode verantwoordelijk'

Joost van Roost was van 2000 tot en met 2017 Chief Executive Officer van Esso Nederland, de Nederlandse tak van ExxonMobil. Exxon is een van de twee aandeelhouders van de NAM, samen met Shell.
Voorzitter Tom van der Lee van de parlementaire enquêtecommissie gaf eerder donderdag al aan teleurgesteld te zijn. 'Hij wil niet gehoord worden. Wij weten op basis van het vooronderzoek dat hij een lange periode een verantwoordelijke rol had bij een van de twee aandeelhouders van de NAM. We zijn veelvuldig in contact geweest met hem, zijn advocaat en het bedrijf waarvoor hij werkzaam was. Maar het is zijn persoonlijke afweging om niet te komen. Hij blijft bij zijn weigering.'

'Weglopen'

'Misselijke arrogantie van de macht', zo noemt Sandra Beckerman het. 'Hij weigert verantwoording af te leggen voor de ramp die is aangericht in Groningen. Hij kan weglopen, terwijl vele duizenden Groningers vastzitten', aldus het SP-Kamerlid.
Jan Wigboldus van het Groninger Gasberaad vindt het ‘niet deugen’ dat de ex-topman wegblijft. ‘Hij neemt geen verantwoordelijkheid. Hij probeert gewoon weg te duiken. Dat is weinig dapper en niet erg sportief.’
Het zijn harde Amerikanen die alleen maar denken in harde dollars
Jan Wigboldus - Groninger Gasberaad
‘De blik is enkel en alleen gericht op de aandeelhouders. Bij ExxonMobil zijn het gewoon harde Amerikanen die denken in harde dollars, niet meer en niet minder. Dat is gewoon zo.’
Reactie ExxonMobil
De woordvoerder van ExxonMobil in Nederland en België, Johan Scharpé, zegt niet te weten waarom Van Roost de uitnodiging heeft geweigerd. ‘De uitnodiging van de enquêtecommissie is op persoonlijke titel naar de heer Van Roost gegaan. Hij is geen werknemer meer van het bedrijf. Als u wilt weten waarom de heer Van Roost heeft besloten niet te komen, dan moet u dat aan de heer Van Roost zelf vragen.'
'Of de weigering nog consequenties heeft voor het lidmaatschap van de heer Van Roost in de raad van commissarissen kan ik u niet zeggen. Het enige dat ik wel kan zeggen is dat ExxonMobil alle medewerking verleent aan de commissie. De andere mensen die in dienst zijn van het bedrijf en worden uitgenodigd, zullen in principe wel gewoon komen.’
Reactie ministerie van Economische Zaken
Woordvoerder EZ: 'In het algemeen vinden we dat mensen die opgeroepen worden voor een parlementaire enquête mee moeten werken, ook als ze Belgisch zijn. Maar de exacte reden van zijn weigering kennen we niet, dus hier moeten we het even bij laten.'

Schema parlementaire enquête

De openbare verhoren worden maandag 29 augustus hervat en duren nog tot en met vrijdag 14 oktober. Op dinsdag 6 september, 15 tot en met 23 september en de dinsdagen 4 en 11 oktober zijn geen verhoren gepland. De enquêtecommissie zal wekelijks het verhoorschema van de weken erop gaan delen. Het is dus nog niet duidelijk wie wanneer verhoord wordt.