Project X tien jaar geleden: 'Het was een historische dag'

Politie-inzet in Haren
Politie-inzet in Haren © FPS\Jos Schuurman
Komende week is het tien jaar geleden dat Haren even wereldnieuws was. Op 21 september 2012 vierde de Harense Merthe haar zestiende verjaardag. Ze wilde een feestje en maakte er op Facebook een openbaar evenement van. Zonder dat het haar bedoeling was, kwamen er duizenden jongeren naar Haren en veranderde het dorp in een slagveld.
De avond ging de geschiedenis in als 'Project X Haren', vernoemd naar een film die in maart 2012 in première ging. In die film loopt een feest volledig uit de hand, in Haren gebeurt dat ruim een half jaar later in het echt.

Historische dag

'Het was een historische dag', zegt Goos de Boer, die als verslaggever voor RTV Noord aanwezig was bij de Facebookrellen. 'Het was de eerste keer dat we er internationaal achter kwamen wat de kracht van social media was. De autoriteiten hadden geen idee wat er kon gebeuren', brengt De Boer in herinnering.
Tijdens Project X veranderde Haren in een slagveld. In deze video zie je een samenvatting van de avond van 21 september 2012:
Overzicht Projext X; 'Het lijkt wel of er heel veel dingen worden gesloopt'
Wat er kon gebeuren blijkt in de loop van de avond van 21 september 2012. Het lijkt aanvankelijk mee te vallen, en de politie geeft aan dat ze is voorbereid op alle scenario's. Later op de dag blijkt dat dat niet zo is. De situatie in Haren escaleert als het donker wordt.

Vernielingen

Jongeren gaan aan de haal met alles wat los en vast zit in Haren. Verkeersborden en fietsen worden naar de politie gegooid, een auto wordt in de brand gestoken. Ook worden ruiten van winkels vernield en dringen jongeren de plaatselijke Albert Heijn binnen. Daar worden onder andere sigaretten geplunderd.
'De autoriteiten hebben het totaal onderschat', zegt De Boer. 'We kennen Haren allemaal als het Wassenaar van het Noorden, een villadorp. Laatst fietste ik er nog doorheen, toen dacht ik: hoe is het mogelijk dat zoiets in zo'n vreedzaam dorp heeft kunnen gebeuren?'

Bang geweest

Dat vragen, de dag na Project X, ook inwoners en ondernemers in Haren zich af. 'Ik ben nog nooit in mijn leven zo bang geweest', zegt een ondernemer de ochtend na Project X op Radio Noord.
Vijf jaar na de Facebookrellen waren de gevolgen van Project X nog altijd voelbaar in Haren. Rik-Jan Wesselink doet in deze video zijn verhaal:
'Ik heb de knop gevonden, maar nog niet om kunnen zetten'
Een half jaar na de uit de hand gelopen avond concludeert een commissie onder leiding van Job Cohen dat de aanpak van de Facebookrellen veel te wensen overliet. De burgemeester, politie en justitie wilden Haren niet afsluiten en zo weinig mogelijk zichtbare politie. De briefing van agenten schoot tekort.
Zes dagen nadat het onderzoek gepresenteerd werd liet burgemeester Rob Bats van de toenmalige gemeente Haren weten op te stappen. Hij gaf aan dat hij niet meer de volle steun en draagvlak te voelen om aan te blijven als eerste burger.