Tweede Kamer kreeg nooit vat op gasdossier: ‘Onwaarschijnlijk ingewikkeld’

Liesbeth van Tongeren in de Enquetezaal tijdens haar verhoor
Liesbeth van Tongeren in de Enquetezaal tijdens haar verhoor © Bart Maat / ANP
Het was voor Tweede Kamerleden onmogelijk om grip te krijgen op de Groningse gasproblematiek. Het dossier is te groot en de mogelijkheden van de Kamer zijn te beperkt om de minister goed te controleren, vertellen oud-Kamerleden dinsdag tegen de parlementaire enquêtecommissie.
Eén van die oud-Kamerleden is Liesbeth van Tongeren (GroenLinks, 2010-2018). Ze voerde fel oppositie tegen onder meer het beleid van toenmalig minister van Economische Zaken Henk Kamp (VVD). Maar zeker een kleine fractie als GroenLinks worstelt en heeft niet genoeg tijd en mankracht om alle informatie tot zich te nemen. ‘Mijn driekwart medewerker had ook niet de tijd om het door te vlooien.’
Maar Van Tongeren vindt dat ze heeft gefaald. ‘Als parlementaire democratie zijn we de Groningers fundamenteel tekortgeschoten. Ik heb gefaald. De Tweede Kamer heeft gefaald.’

Groningen was geen kabinetscrisis waard

Niet alleen kleine oppositiepartijen worstelen met de taaie Groningse problematiek. Ook voormalig PvdA-Kamerlid Jan Vos (2012-2017) heeft er soms geen grip op, terwijl zijn partij samen met de VVD het kabinet vormt. Maar Vos maakt duidelijk: Groningen was geen kabinetscrisis waard.
In 2014 gebeurt dat wel bijna. Het is dan net bekend dat er na ‘Huizinge’ een recordhoeveelheid gas is verkocht. Zijn eigen PvdA-minister van Financiën dringt erop aan dat jaar meer gas te winnen dan de toezichthouder adviseert. VVD-minister Kamp gaat akkoord. En er zijn meer tegenstellingen over de gaswinning tussen de twee partijen.
Groningse partijgenoten vragen Vos ‘een politieke crisis’ te creëren. ‘Maar we voelden niet de urgentie dat dat noodzakelijk was. Het was op het randje van kabinetscrisis, maar zeker niet er overheen.’
De PvdA wil het kabinet niet laten vallen vanwege ‘Groningen’. De partij van Vos heeft ‘een stevige energieagenda’ en wil die graag uitvoeren. Waar Vos zich ergert aan de ‘IJzeren Heinige-opstelling’ van minister Kamp in het gasdossier, waardeert hij die opstelling juist bij het uitvoeren van die energieplannen. ‘Je maakt een bredere politieke afweging.’

‘Pappen en nathouden’

Ook voormalig VVD-Kamerlid René Leegte zegt dinsdag dat de Groningse gasproblematiek ‘te groot is voor één partij’. Hij vindt dat de Kamer onvoldoende kennis had en te weinig heeft bereikt. ‘We zijn tandeloos geweest.’
René Leegte werd in Groningen vooral bekend toen hij in opspraak raakte na een afgeluisterd telefoongesprek in de trein. Hij zou er de Groningse-strategie van de VVD hebben besproken met iemand in de partijtop. Flarden van het gesprek werden opgevangen door een actievoerder en op sociale media gezet. De VVD zou willen ‘pappen en nathouden’.
Met een brok in zijn keel vertelt Leegte - na zeven jaar - zijn kant van het verhaal. ‘Pappen en nathouden’ sloeg volgens hem niet op de VVD-strategie, maar was zijn oordeel over een voorstel om nóg meer onderzoek te doen. Het werd volgens hem verkeerd geïnterpreteerd door de actievoerder. Bovendien voerde hij zijn gesprek niet met de partijtop, maar met een voorlichter.

Stapt op

Als journalisten het verhaal checken bij de VVD, horen ze dat Leegte ‘spijt had’ van zijn belletje in de trein. ‘Alsof het klopte’, verzucht Leegte. Het is olie op het vuur en de ophef om het telefoongesprek neemt toe. Hij stopt als woordvoerder op ‘Groningen’. Voor velen bevestigt dat het idee dat Leegte fout zat. Voor de enquêtecommissie corrigeert Leegte dat beeld.
‘Mij als persoon belangrijker maken dan de inhoud, doet geen recht aan Groningen. Dan ben je altijd degene die belde en het had over pappen en nathouden.’
Kamerleden gehoord: 'We hebben gefaald'