'Het is al zes maanden oorlog en dat hakt er wel in'

Dagboek van boer Kees Huizinga
Dagboek van boer Kees Huizinga © RTV Noord
De oorlog in Oekraïne is een nieuwe fase ingegaan: het Oekraïense leger rukt op en herovert bezette gebieden op de Russen. Ondertussen draait het boerenbedrijf van Kees Huizinga in Kischenzi, zo'n zeshonderd kilometer van de oostgrens van Oekraïne, zo veel mogelijk door: 'Onze risicospreiding werkt goed.'
De in Hellum opgegroeide Kees Huizinga werpt zich op als spreekbuis van de boeren en het volk van Oekraïne. Zo'n twintig jaar geleden trok Huizinga naar dat land en bouwde daar samen met zijn vrouw Emmeke een bloeiend boerenbedrijf op. RTV Noord heeft geregeld telefonisch contact met Huizinga.
Huizinga leeft momenteel gescheiden van zijn vrouw en twee dochters. Die verblijven in Emmen, waar de kinderen naar school gaan. ‘Die missen hun vriendjes en vriendinnetjes hier wel, maar zij kúnnen naar school’, zegt Huizinga. ‘Hier zijn de scholen gesloten, omdat iedereen bang is dat er een bom op valt.’
Eerder heb je wel eens gezegd dat de kans bijzonder klein is dat je in je dorp een raket op je hoofd krijgt.
'Dat is nog steeds zo. Maar die angst is er, de Russische propaganda werkt dus wel.'
Het Oekraïense leger is in opmars. Tegelijkertijd lijken de Russen slechte verliezers en richten ze hun wapen steeds meer op burgerdoelen. Hoe is de stemming onder de bevolking?
'Angstig. De één meer dan de ander.'
Merk je dat aan je medewerkers?
‘Het is al zes maanden oorlog. Dat hakt er wel in natuurlijk. Je merkt dat mensen foutjes maken, dat andere dingen fout gaan. Of dat ze niet met hun hoofd erbij zijn. Het is slecht voor het humeur. Maar dat bijvoorbeeld de Russen nu teruggedreven zijn bij Charkiv is natuurlijk wel weer goed voor het humeur.’
Kun je een voorbeeld geven van wat er in je bedrijfsvoering minder goed gaat?
‘Mensen zijn wat afwezig, minder proactief, meer afwachtend. Het is natuurlijk ook ingewikkelder geworden door allerlei praktische problemen. Bijvoorbeeld met de export.’
In juli sloten Oekraïne en Rusland na bemiddeling van Turkije en de VN een ‘graanakkoord’. Dankzij deze overeenkomst kunnen de boeren in Oekraïne hun graan weer exporteren naar de wereldmarkt via de havens aan de Zwarte Zee. Maar dat betekent niet dat de export weer op rolletjes loopt, zegt Huizinga. ‘Die havens zijn wel open, maar het gaat wel langzaam. Het duurt ook langer voordat de inkomsten binnen zijn. Het zijn problemen die je normaal gesproken niet had. Het gaat nu allemaal minder soepel.’

Kerncentrales

Het Russische leger schiet raketten af op Oekraïense kerncentrales. Internationale experts houden hun hart vast voor een nucleaire ramp. Maar de Oekraïense bevolking lijkt er vooralsnog gelaten onder, aldus Huizinga. ‘Het maakt niet uit of je nu omkomt door een ontplofte kerncentrale of door een bom op je hoofd. Het is een van de angsten, maar de impact daarvan is nauwelijks voor te stellen. Maar over ‘Tsjernobyl’ wordt natuurlijk nog altijd gepraat. Er zijn een hoop Oekraïners geweest om daar mee te helpen met blussen. Ook ons dorp heeft ‘Tsjernobyl-veteranen.’
Tsjernobyl
In 1986 vond ten noorden van Kiev een van de grootste kernrampen in de geschiedenis plaats. In een van de reactoren van de kerncentrale in de buurt van de stad Tjsernobyl vonden twee explosies plaats. Daarbij kwamen grote hoeveelheden radioactieve stoffen vrij die zich verspreidden over Europa en Azië. Er ontstond een brand die tien dagen duurde.

Tientallen reddingswerkers zouden daarna overlijden door radioactieve straling. Tienduizenden inwoners van het gebied moesten halsoverkop huis en haard verlaten om er niet meer terug te keren.

Zaporizja
De grootste kerncentrale van Oekraïne staat in Zaporizja. De centrale is verscheidende keren onder vuur van het Russische leger komen te liggen. Hoewel de reactoren op zichzelf waarschijnlijk bestand zijn tegen een bominslag, bestaat het gevaar dat de koelinstallaties uitvallen. Dat zou kunnen betekenen dat een of meer reactoren oververhit raken met kans op soortgelijke gevolgen als destijds in Tsjernobyl.

Daarom is de centrale uit veiligheidsoverwegingen inmiddels helemaal stilgelegd. Het Internationaal Atoomenergie Agentschap wil dat er een veiligheidszone rond de centrale wordt afgekondigd.

Op het moment dat we hem bellen, is Huizinga net klaar met zijn inspectie van een koelopslag voor een deel van zijn uienoogst in de buurt van Kiev. Deze opslag gebruikt hij niet alleen omdat de koelopslagruimte op zijn eigen bedrijf ontoereikend is; de stedelijke afzetmarkt is vlakbij en dat is wel zo handig.
Vóór de oorlog maakte Huizinga gebruik van andere opslagfaciliteiten bij Kiev. ‘Maar de een is helemaal kapotgeschoten, ik rijd er net langs. En in de ander zit nu een supermarkt. Maar onze nieuwe opslag is ook nog iets beter.’
Ach, wat is zuur? Als je aan het front staat en je wordt doodgeschoten, dat is zuur. Je kunt er niet zoveel aan doen
Kees Huizinga over de lage opbrengstprijs van graan
Je vertelde eerder dat het moeilijk was om aan genoeg diesel te komen. Hoe staat het daarmee?
‘Dat hebben de Oekraïners inmiddels hartstikke goed voor elkaar gekregen. Ze hebben dieseltankauto’s uit heel Europa opgekocht. Daarmee hebben ze als een gek diesel gehaald uit de Baltische staten, Polen, Roemenië, Hongarije en zelfs Griekenland. De prijs is inmiddels ook weer wat gezakt. Ik denk dat diesel nu nog twee keer zo duur is als voor de oorlog. Op het hoogtepunt was diesel bijna vier keer zo duur.’
Maar ondanks dat er weer voldoende brandstof is voor vrachtwagens, hapert de export nog steeds. Huizinga: ‘Het gaat wel beter nu die havens open zijn, maar de capaciteit is nog lang niet dezelfde als voor de oorlog.’
Ook de opbrengstprijs van Oekraïens graan is volgens Huizinga niet heel florissant: ‘Wij krijgen als bedrijf ongeveer 180 euro voor een ton tarwe. Ik sprak laatst een Duitse boer; die krijgt ongeveer driehonderd euro per ton. In Duitsland was het graan altijd al iets duurder, maar niet zoveel.’
Is dat zuur voor je?
‘Ach, wat is zuur? Als je aan het front staat en je wordt doodgeschoten, dat is zuur. Je kunt er niet zoveel aan doen.’
Behalve dan dat – Huizinga blijft erop hameren – Amerika en Europa Oekraïne moeten blijven steunen in de strijd tegen Rusland. ‘Dat doen ze ook wel. Maar als Poetin hiermee wegkomt – alle dictators in de wereld kijken hier naar – dan is het gedaan met de rust in de wereld. Er is maar een oplossing: die Russen terug in hun hok duwen. Dat heeft ook weer effect op de wereldwijde inflatie. Als wij daarvoor moet lijden met lagere prijzen, dan is dat maar zo.’
Toch gaat het de goede kant op, nu de graandeal tussen de beide strijdende partijen stand lijkt te houden, constateert Huizinga: ‘Hoe langer het duurt, hoe meer vertrouwen iedereen erin krijgt. Ik krijg inmiddels een hogere prijs als ik het (graan) via Odessa verkoop dan dat ik het per vrachtwagen naar Roemenië of Polen breng.’
Neemt niet weg dat de vervoerscapaciteit nog steeds te wensen overlaat: ‘Met name voor de boeren in het noordoosten is het zuur: die zijn al hun opbrengsten kwijt aan logistiek.’

Hoop op zwarte cijfers

Hoewel Huizinga dus verwacht dit jaar niet veel winst te maken met zijn graanoogst, gaat hij ervan uit dat hij het boekjaar 2022 toch met zwarte cijfers kan afsluiten. ‘De melk is goed gegaan. Die wordt netjes betaald, de prijs is op zich heel redelijk. En de prijzen van groenten zijn hartstikke goed. Dat komt doordat het grootste gedeelte van de groenten in Oekraïne in Cherson werden verbouwd en dat is nog steeds bezet gebied. Dus wij doen nu vijftien procent van de professionele uienoogst in Oekraïne. En omdat er gebrek aan uien is, is die prijs nog steeds ontzettend hoog.’

Risicospreiding

Ondanks de oorlogssituatie in het land en de gevolgen daarvan voor de landbouw, ziet Huizinga het boekhoudkundig resultaat van zijn bedrijf niet al te somber in: ‘Onze risicospreiding werkt in dit geval goed. Gerst en tarwe leveren niet veel op, maar uien, koolzaad en melk doen het goed. De maïsoogst moet nog beginnen, maar die kunnen we eventueel in onze silo’s opslaan. Dan hebben we een wat grotere voorraad voer voor de koeien en hoeven we wat minder te verkopen.’

Zonnebloemolie

Een verhaal apart is de opbrengst aan zonnebloemolie dit jaar. Oekraïne is goed voor meer dan vijftig procent van de wereldproductie. Huizinga verbouwt drieduizend hectare zonnebloemen, die nu nog op het land staan. Het probleem daarbij is dat die normaal in Oekraïne zelf tot zonnebloemolie worden verwerkt.
‘Veel van de fabrieken staan in bezet gebied of bij de havens. Die draaien nu niet. En de productie verplaats je niet zo maar naar andere landen.’ Vandaar dus de schaarste aan zonnebloemolie in supermarkten in Nederland en andere landen.
Wat doe je met je zonnebloemen als die niet verwerkt kunnen worden?
Lacht: ‘Dat is de vraag. Het grootste gedeelte staat nog op het land, omdat het nu al tien dagen heeft geregend. We kunnen nu het land niet op. Maar als het van het land is, dan direct verkopen. Want ik denk dat we het straks aan de straatstenen niet meer kwijt kunnen, omdat de voorraad heel groot is.’
Toch gek: Oekraïne bulkt van de zonnebloemen, maar hier is de olie bijna niet te krijgen.
‘Dat is niet gek, dat is precies wat Rusland doet. Rusland heeft de wereldhandel kapotgemaakt. Oekraïners gaan dood door kogels; Nederlanders moeten wat meer betalen voor zonnebloemolie en voor gas.’
Zoals iedere akkerbouwer is Huizinga inmiddels begonnen met de werkzaamheden voor de oogst van volgend jaar. Hij verwacht dat door de oorlog de totale landbouwopbrengst van Oekraïne volgend jaar lager zal uitvallen: ‘Boeren die wat meer reserves hebben, zijn begonnen met zaaien. Wij ook, we hebben koolzaad gezaaid en we zijn tarwe aan het zaaien. Maar er zijn genoeg percelen land, waar eigenlijk niks gebeurt. Dat zijn boeren die, denk ik, wat minder reserves hebben om bijvoorbeeld diesel te kopen. Die staan stil of wachten af. Die besluiten volgend voorjaar wat ze gaan doen. Dat verschilt per boer, maar het is niet goed voor de stabiliteit.’

'Stervensdure' kunstmest

Niet voor het eerst wijst Huizinga op de rol van de - zoals hij zegt - ‘stervensdure’ kunstmest: ‘Ik sprak laatst een kunstmesthandelaar en die zei dat er weinig handel is. Boeren durven het niet aan of ze hebben geen geld daarvoor. Wij hebben wel wat gekocht, maar ook nog lang niet alles. Als je nu kunstmest moet inkopen voor duizend dollar per ton en de tarweprijs (in West-Europa) zakt straks weer onder de tweehonderd euro, dan kan het niet meer uit.’
Emmeke Vierhout, de vrouw van Kees Huizinga, zamelt samen met anderen in Nederland geld en goederen in voor de getroffen Oekraïners. Momenteel is er veel behoefte aan waterzuiveringsfilters, vertelt Huizinga:

‘In bevrijde gebieden is de waterleiding kapot. Met deze filters kun je water uit een sloot of een meertje halen en geschikt maken om te drinken. We hebben de eerste duizend filters geleverd en er liggen tienduizend klaar, maar er zijn er misschien wel honderdduizend nodig.'

Klik hier voor meer informatie over de inzamelactie.