Oud-toezichthouder had 'sluimerende oorlog’ met het ministerie

Voormalig inspecteur-generaal Harry van der Meijden in de Enquêtezaal
Voormalig inspecteur-generaal Harry van der Meijden in de Enquêtezaal © Bart Maat/ANP
Was toezichthouder Harry van der Meijden onafhankelijk genoeg en hield hij wel scherp toezicht op de gaswinning? Dat was de vraag bij het begin van het verhoor van de voormalig inspecteur-generaal. Zijn rol is jarenlang regelmatig in twijfel getrokken, onder meer vanwege z’n Shell-verleden. Van der Meijden rekende woensdagmiddag hard af met dat beeld.
Hij getuigde onder ede hoe hij in zijn tijd als baas van het Staatstoezicht op de Mijnen werd tegengewerkt. Hij had een voortdurende ‘sluimerende oorlog’ met het ministerie, de NAM kliederde volgens hem in rapportages en had moeite met het verlagen van de gaswinning en zijn organisatie was niet toegerust op haar taken.

Gassector in sollicitatiegesprek

In zijn sollicitatieprocedure om toezichthouder te worden kreeg Van der Meijden al te maken met een eerste verbazing. Naast een aantal topambtenaren, zit ook een vertegenwoordiger van de olie- en gasbranche in de sollicitatiecommissie. Notabene de sector waarop hij toezicht moet houden.
‘Ik vond het apart dat de sector aanwezig is bij een sollicitatiegesprek van de toezichthouder, want je kunt bewust of onbewust een rol spelen in de besluitvorming. Ik vind dat niet zuiver.’
Bekijk de samenvatting van de verhoordag:
Verhoor voormalig SODM-baas 'was razend interessant'

Sluimerende oorlog

De relatie tussen het Staatstoezicht op de Mijnen en het ministerie van Economische Zaken wordt door Van der Meijden betiteld als ‘sluimerende oorlog’. ‘Alles moest bevochten worden’, zegt Van der Meijden. ‘Het was knokken, het ging er soms knetterhard aan toe.’
Van der Meijden probeert ondertussen juist het SodM te versterken: meer onderzoekers, meer juristen, een actieve website en woordvoerders. Maar als de toezichthouder zelf persberichten gaat versturen, wordt het ministerie ‘nerveus’. En adviezen worden door het ministerie niet goed vertaald in Kamerbrieven. Waar SodM ‘elk woordje, komma en punt wikt en weegt’ staat het in de brieven aan de Kamer zo omschreven dat Van der Meijden er ‘problemen’ mee had. En zo ervaart hij meer van die ‘irritante bijsturinkjes’, zoals hij ze noemt.

‘Who the hell is SodM?’

Van der Meijden had nog een appeltje te schillen met topambtenaar Mark Dierikx, die hij tijdens zijn verhoor regelmatig bij naam noemde. Dierikx speelde bijvoorbeeld ‘tegenspel’ bij het advies om de gasproductie terug te draaien door de wetenschappelijkheid van het SodM in twijfel te trekken. ‘Who the hell is SodM: het is een klein groepje en niemand is het met jullie eens.’ En Dierikx wilde ‘no way’ meewerken aan het verbeteren van de positie van het SodM, zegt Van der Meijden.
De oud-toezichthouder schetst ook een stroeve relatie met de top van de NAM. Medewerkers van het gasbedrijf en onderzoekers van het SodM hebben onderling ‘begrip’ om controle te krijgen over het onrustige gasveld, ‘Maar dan kwam het formele rapport met de handtekening van de heer Schotman (directeur. red) naar mij (...) en zei mijn team: Dit is niet wat wij ons herinneren van onze gesprekken.’

‘NAM ging met Tipp-Ex door rapporten’

Van der Meijden heeft de indruk dat ‘de Tipp-Ex-kwast gebruikt was bij het verwerken van rapporten. Hij belt Schotman boos op om te laten weten dat dit niet kan.
Het was een zeer ongemakkelijke vergadering. De NAM was woedend
Harry van der Meijden - Voormalig inspecteur-generaal SODM
Als de toezichthouder in 2016 adviseert om de gaswinning nog verder terug te schroeven ziet hij dat het ‘bijt’ en ‘pijn gaat doen’ bij de NAM. In een gesprek met minister Kamp over een nieuw advies zit Van der Meijden tot zijn verbazing ook met directeuren van de NAM en aandeelhouders Shell en ExxonMobil aan tafel.
‘Dit was een zeer ongemakkelijke vergadering. De NAM was woedend.’ Na afloop van de vergadering wordt Van der Meijden in de wandelgangen door NAM-topman Gerald Schotman aangesproken. ‘Mij is toegebeten door de NAM dat ik alleen maar tevreden zou zijn wanneer de productie nul is. Het was een buitengewoon ongemakkelijke sfeer, ik voelde me zeer overvallen.’
Van der Meijden heeft naar eigen zeggen altijd geprobeerd het beste te doen voor Groningen. ‘Ook een oud Shell-man kan goed toezicht houden.’ Met zijn adviezen wilde hij bijdragen aan een veiliger Groningen en proberen het gasveld onder controle te krijgen. 'Maar het heeft niet zoveel geholpen', concludeert hij nu. 'Het Groningenveld is niet onder controle gekomen.'