Dit zijn de Groningse reacties op het stikstofplan van Remkes

Johan Remkes
Johan Remkes © Phil Nijhuis/ANP
Welkom in ons liveblog over het stikstofrapport dat Johan Remkes dinsdag heeft gepresenteerd in Den Haag. Je leest hier de meest actuele reacties van betrokkenen die zijn gegeven op het stikstofplan.
RTV Noord-verslaggever Martijn Folkers volgde de gehele persconferentie van Johan Remkes en analyseerde de uitspraken die werden gedaan.
'Er moet ruimte worden geboden aan de toekomst van boeren'

18.15 uur: LTO Noord: 'De boosheid zal niet weg zijn'

Dirk Bruins heeft gemengde gevoelens over de conclusies en aanbevelingen van Remkes. ‘Het is goed dat Remkes oog heeft voor wat er aan de hand is op het platteland’, zegt de voorzitter van boerenorganisatie LTO Noord. ‘Hij stelt vast dat de kloof met Den Haag groot is en dat het kabinet echt daar aan wat moet doen.’
‘Hij heeft een aantal dingen overgenomen die wij hebben aangedragen, zoals de ‘hyperfocus’ op de stikstof. Hij heeft ook het belang van een goede agrarische sector benoemd’, somt Bruins op. Zoals de KDW die wat Remkes betreft op termijn uit de wet wordt geschrapt, tot tevredenheid van Bruins.
Wat betekent KDW?
De KDW, oftewel de kritische depositiewaarde is de hoeveelheid stikstof die op een natuurgebied mag neerslaan zonder dat dat leidt tot schadelijke gevolgen, uitgedrukt in kilogram per hectare per jaar.
Maar Bruins ziet ook nog flinke hobbels: ‘Waar ik enorm van geschrokken ben is dat zeshonderd piekbelasters – niemand weet nog wat dat precies zijn – eigenlijk binnen een jaar moeten stoppen. Dat betekent dus onzekerheid voor zeshonderd gezinnen, die niet weten waar ze aan toe zijn. Terwijl aan de andere kant wordt gezegd dat we terug moeten naar de menselijke maat. Ik vind dat tegenstrijdig.’
Bruins spreekt uit eigen ervaring: ‘Toevallig ben ik zelf ook iemand die tussen drie natuurgebieden woont. En je zult maar te horen krijgen dat je mogelijk binnen een jaar weg moet, zonder dat je weet waar je aan toe bent. Dan geeft dat heel veel onrust.’
Over het veelbesproken stikstofkaartje zegt hij: ‘Mooi als dat van tafel gaat. Maar als aan de andere kant wordt gezegd dat daarvoor minder duidelijke kaartjes terug moeten komen, dan helpt dat niet mee aan het vertrouwen.’
Concluderend: ‘Perspectief zit hier niet in. Wel een paar aanzetten daartoe. Als het kabinet hiermee aan de slag gaat, dan ligt er voor hen een forse opgave. Wij zullen dit stuk voorleggen aan onze 30.000 leden en dan horen we wat zij ervan vinden. De boosheid zal niet weg zijn, maar Remkes heeft die emotie heel nadrukkelijk benoemd. Dus ik ben heel benieuwd wat het kabinet hiermee gaat doen.’
LTO Noord: 'De boosheid zal niet weg zijn'

16.01 uur: Provincie Groningen: 'Het is knap dat Remkes de kool en de geit niet gespaard heeft'

De provincie Groningen is blij met het rapport Remkes. Gedeputeerde Johan Hamster (ChristenUnie) is wel benieuwd naar de daadwerkelijke invulling van de plannen. ‘Het is knap dat Remkes de kool en de geit niet gespaard heeft’, zegt Hamster. ‘Remkes pleit voor zowel het belang van de natuur als het belang van de agrarische sector en heeft het kabinet een spiegel voorgehouden.'
Remkes benadrukt in het rapport dat 500 tot 600 piekbelasters binnen een jaar moeten stoppen met stikstofuitstoot. Groningen heeft met met het loofbos bij Liefstinghsbroek een Natura 2000-gebied waar landbouwbedrijven in de omgeving kunnen worden aangemerkt als piekbelasters. De provincie is al enige tijd bezig om de boeren rond Liefstinghsbroek uit te kopen. ‘We hebben niet veel piekbelasters. Deze aanpak van Remkes is interessant. Mocht dit daadwerkelijk beleid worden, dan zijn we benieuwd hoe dit wordt uitgevoerd,' zegt Hamster.
Remkes’ advies richt zich ook op de zogeheten Programma Aanpak Stikstof (PAS)-melders. Tijdens dit programma gingen activiteiten met weinig stikstofneerslag onder voorwaarden door. Dit kon met een melding onder de Wet natuurbescherming (Wnb). Het programma was bedoeld om toestemming te geven voor activiteiten die stikstofneerslag veroorzaakten. ‘We hebben veel PAS-melders in Groningen, zo’n 180 bedrijven. Het is goed te horen dat Remkes adviseert PAS-melders te vergunnen. Het is bovendien goed te horen dat hij inziet dat perspectief voor boeren noodzakelijk is', aldus Hamster.
Johan Hamster
Johan Hamster © Gemeente Stadskanaal

15.38 uur: Landelijke reactie twaalf provincies op stikstofrapport

Een duidelijk perspectief voor de landbouw kan eigenlijk geen vertraging meer verdragen. Het is goed dat Johan Remkes dit onderstreept in zijn rapport over het stikstofprobleem, vindt het Interprovinciaal Overleg (IPO) in een eerste reactie op het rapport namens alle twaalf provincies. De provincies vinden dat de aanpak van de stikstofuitstoot ook voor sectoren als industrie, scheepvaart en recreatie in de duingebieden moet versnellen.
'In het rapport herkennen we de pijn van de landbouw en de noodzaak van de natuur. Er is een goede balans nodig tussen een kortetermijnaanpak en ruimte voor gebiedsprocessen op de middel- en lange termijn', zegt Edward Stigter, voorzitter van de stikstofcommissie van het IPO.
De provincies vinden het goed dat de door Remkes voorgestelde kortetermijnaanpak uitgaat van het wegnemen van piekbelasters. 'Dat is goed voor de natuur, want het geeft het verminderen van de stikstofdepositie een impuls.' Wat het effect is van het weghalen van piekbelasters op de gebieden zal nog moeten blijken. De provincies vinden dat het aan het Rijk is om te organiseren dat zowel de kortetermijnaanpak als plannen met een langere adem met elkaar in samenhang blijven. De provincies willen met het Rijk in gesprek blijven over de stikstofproblemen.
Edward Stigter
Edward Stigter © ANP

15.13 uur: Prof.dr. Han Olff, hoogleraar Ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG): 'Kritische depositiewaarde (KDW) en stikstofkaart kunnen niet van tafel'

Dat de natuur nu beschermd moet worden, staat volgens hoogleraar Ecologie Han Olff buiten kijf. 'Remkes maakt goed duidelijk dat instandhouding van de natuur essentieel is.' In het verleden werd natuurherstel volgens de hoogleraar nog wel eens gebagatelliseerd.
Tegelijkertijd is Olff kritisch op de inhoud van het rapport. 'Remkes noemt dat het KDW niet heilig is en dat gekeken moet worden naar alternatieve juridisch houdbare instrumenten. Ik vraag mij af of hoe realistisch dit is, omdat het KDW een wezenlijk onderdeel is van de stikstofwet. Voor het bepalen van deze waardes is 20 à 30 jaar onderzoek gedaan. Nu moet er nieuw onderzoek komen en een nieuwe wet, dat lijkt mij niet haalbaar binnen een jaar tijd.'
Het herzien van de stikstofkaart is volgens Olff daarnaast meer symbolisch, dan praktisch uitvoerbaar. 'Die kaart is symbool van verzet geworden, daarom heeft niemand het meer over de daadwerkelijke inhoud van de kaart. De ruimtelijke aanpak in Nederland ligt grotendeels vast. Voor stikstofreductie moet je kijken naar de impact van stikstof op natuurgebieden. Die natuurgebieden liggen vast en de gevolgen voor de gebieden daarom heen ook, dan kom je dus grotendeels op deze kaart uit.'
Hoogleraar Ecologie: 'Kritische depositiewaarde en stikstofkaart kunnen niet van tafel'

14.50 uur: Veehouder Van Tilburg uit Hellum: ‘Dit plan biedt meer perspectief'

‘Deze adviezen geven meer mogelijkheden voor de landbouw dan de vorige adviezen die we hebben gehad.’ Dat zegt veehouder Jan Pieter van Tilburg uit Hellum. Hij heeft 140 melkkoeien.
‘Maar je zult maar net op de grens zitten en een van die vijfhonderd of zeshonderd piekbelasters zijn, dat geeft wel zorgen. Nou hebben wij hier in Groningen iets minder zorgen, maar dat is wel een zure appel.’
Van Tilburg is blij dat het beruchte stikstofkaartje van tafel is. ‘Dit biedt meer perspectief. Minder koeien per hectare, meer ruimte geven, dat ligt mij wel aan ’t hart. Ik denk dat daar meer mogelijkheden liggen.’
De veehouder uit Hellum hoopt dat de boeren en het kabinet nu meer in overleg gaan. ‘Ik ben helemaal geen actievoerder. Natuurlijk moet je af en toe wel een signaal afgeven. Maar dit rapport is een goede basis om verder met elkaar in gesprek te gaan.’
Veehouder: ‘Dit stikstofplan biedt meer perspectief’

14.06 uur: Directeur Marco Glastra van Het Groninger Landschap: 'Duidelijke en heldere analyse van Remkes, geen woord Spaans tussen'

Glastra is positief over het stikstofrapport van Remkes. Volgens de directeur van Het Groninger Landschap geeft Remkes een 'duidelijke en heldere analyse' en is 'er geen woord Spaans tussen.'
De integrale oplossing voor stikstofreductie rijmt met de doelen van Het Groninger Landschap. 'Het is belangrijk dat we niet alleen kijken naar stikstofreductie, maar we moeten ook kijken naar natuurherstel en perspectief voor de boeren,' zegt Glastra. Die gezamenlijke aanpak is noodzakelijk stelt Glastra, omdat 'het ook met de biodiversiteit erg slecht gaat.' Die onderlinge samenwerking tussen de landbouw en Het Groninger Landschap is al langer aan de orde. 'Het Groninger Landschap beheert gronden die deels door boeren worden gebruikt. Zo werken natuur en landbouw samen aan het beste gebruik van de grond.' In de toekomst heeft Glastra een verdieping van deze relatie voor ogen. 'Zo zou je boeren bijvoorbeeld kunnen betalen voor hun bijdrage aan de waterkwaliteit.'
De stikstofopgave is voor Groningen minder ingewikkeld dan voor andere provincies, stelt Glastra. Zo zijn er bijvoorbeeld in Brabant en Gelderland meer Natura 2000-gebieden die moeten worden beschermd. 'Tegelijkertijd is het belangrijk dat men ook hier stappen gaat ondernemen, omdat we de transitie naar een andere landbouw alleen met elkaar kunnen doen.'
Glastra heeft wel zorgen over de zonering van de landbouw. 'Remkes noemde in zijn advies dat Nederland in verschillende zones verdeeld kan worden. Het is dan denk ik wel van belang dat Groningen geen overloopgebied wordt voor bedrijven die in de rest van het land uitgeplaatst moeten worden, omdat de zonering hier gunstiger is.' Het is volgens Glastra daarom van belang dat de praktische uitwerking van het rapport goed uitgewerkt wordt.
Directeur Marco Glastra van stichting Het Groninger Landschap
Directeur Marco Glastra van stichting Het Groninger Landschap © RTV Noord

13.36 uur: Landelijke natuurorganisaties maken zich nog steeds zorgen om stikstofdoelen

Greenpeace maakt zich nog steeds 'flinke zorgen.' Volgens de natuurorganisatie blijven de maatregelen tegen stikstofuitstoot 'ondermaats". Directeur Andy Palmen zegt veelbelovende woorden te lezen in het woensdag gepubliceerde rapport van stikstofbemiddelaar Johan Remkes. Maar de kwetsbaarste natuur valt 'op korte termijn' om, aldus de directeur.
Remkes erkent dan ook dat de natuur niet langer kan wachten. In het rapport staat onder meer dat de stikstofuitstoot in 2030 gehalveerd moet zijn - een doel dat eerder al werd opgesteld. Volgens Palmen is dit doel echter 'boterzacht.' De bemiddelaar adviseert om in 2025 en 2028 opnieuw te kijken of de stikstofhalvering haalbaar is. Zo niet, dan zou enige flexibiliteit mogelijk moeten zijn.
Ook andere natuur- en milieuorganisaties maken zich er zorgen over dat er door deze tussentijdse meetmomenten ruimte kan ontstaan om de doelen uit te stellen. Natuur & Milieu, Natuurmonumenten, Milieudefensie, LandschappenNL, de Natuur en Milieufederaties, Vogelbescherming Nederland, SoortenNL en het Wereld Natuur Fonds zeggen in een gezamenlijke verklaring dat 'verdere impasse en vertraging nog vele malen desastreuze' zou zijn voor de natuur.
Verder zijn de natuur- en milieuorganisaties 'gematigd positief' over het woensdag uitgebrachte rapport van Remkes. 'Als met deze aanpassingen de stikstofcrisis nu echt aangepakt wordt, is er nog hoop op het redden van de natuur in Nederland.'
Greenpeace-directeur Andy Palmen
Greenpeace-directeur Andy Palmen © ANP

13.30 uur: Oproep Remkes: kabinet moet inzien dat het beter kan, landbouwsector moet aan overlegtafel blijven

Stikstofbemiddelaar Johan Remkes heeft de presentatie van zijn advies afgesloten met oproepen aan het kabinet én aan de agrarische sector. De VVD-coryfee roept het kabinet op om 'in te zien dat een andere, betere koers nodig en mogelijk is.' Zijn rapport noemt hij 'in feite een welkomstgeschenk' voor de nieuwe minister van Landbouw, Piet Adema van de ChristenUnie.
Die moet 'het land ingaan op de zeepkist, luisteren en inhoudelijk antwoorden op de juiste toonhoogte', adviseert Remkes. Het advies aan de boeren is om 'weer structureel aan overlegtafel te verschijnen en zoveel mogelijk met een mond te spreken.' Gebeurt dat niet, dan schiet de achterban daar niks mee op. 'Gezamenlijk optrekken is cruciaal voor de toekomst van de landbouw.'

13.25 uur: Stikstofreductie per 2030

Remkes houdt in zijn rapport vast aan stikstofreductie per 2030. Tegelijkertijd is volgens hem 'vroeg en stevig beginnen belangrijker dan op tijd te eindigen.' Daarom is de deadline volgens hem nodig voor een 'snel begin.'
De stikstofkaart is volgens de bemiddelaar in het verleden als absolute waarheid geïnterpreteerd. Hierdoor komen 'nuanceringen niet op tafel.' Daarom moet de kaart volgens hem van tafel.
De overheid moet bij de uitvoering van het stikstofbeleid terughoudendheid laten varen. Innovatie is volgens de bemiddelaar dan ook noodzakelijk. Het kabinet moet komen met een nationaal innovatieprogramma.

13.20 uur: Piekbelasters moeten binnen een jaar stoppen met stikstofuitstoot

Remkes wil inzetten op vrijwillige uitkoop, maar sluit verplichting niet uit bij onvoldoende animo
500 tot 600 'piekbelasters', ondernemers die veel stikstof uitstoten, moeten binnen een jaar stoppen met stikstofuitstoot, adviseert Remkes. Volgens hem valt de industrie hieronder, maar gaat het vooral om boeren. 'Ik heb de indruk dat de groep piekbelasters voor het grootste gedeelte bestaat uit agrarisch ondernemers, waarvan een flink deel in de intensieve veehouderij', zei hij.
Stoppen met uitstoten kan door innovatie, andere bedrijfsvoering of verhuizing, aldus Remkes. Als die opties onmogelijk of onwenselijk zijn, komt uitkopen om de hoek kijken. Remkes wil daarbij zo veel mogelijk inzetten op een ruimhartige regeling voor vrijwillige uitkoop. Maar als daar niet genoeg animo voor is, kan het erop neerkomen dat bedrijven gedwongen moeten stoppen.
Remkes: 'Piekbelasters moeten binnen jaar stoppen met stikstofuitstoot'

13.16 uur: Industrie, mobiliteit en bouw moeten bijdrage leveren

Integraal natuurbelang moet centraal staan, volgens Remkes. Een generieke en verbrede toepassing van stikstofbeleid is noodzakelijk volgens de bemiddelaar. Ook de industrie, de mobiliteit en de bouw moeten hierin een bijdrage leveren.
Volgens Remkes moet daarnaast niet alleen naar stikstof worden gekeken, maar ook naar andere zaken zoals water- en bodemkwaliteit, de impact op het klimaat en dierenwelzijn.

13.05 uur: Remkes voelt mee met de boeren

Remkes geeft aan oprecht mee te leven met de boeren. 'Ik ben geschrokken van de wanhoop die in de ogen van redelijke mensen te zien is,' zei hij.
Het verdriet en de emoties van boeren zijn volgens Remkes het resultaat van een breder sentiment dan stikstof alleen. De agrarische sector heeft volgens Remkes de afgelopen jaren te maken gehad met falend en zwalkend beleid. Ook lijdt men volgens de bemiddelaar onder de groeiende kloof tussen stad en platteland.

13.00 uur: Remkes is begonnen met presentatie

Johan Remkes is om 13.00 uur begonnen met de presentatie van zijn rapport over de stikstofcrisis.
Remkes sprak de afgelopen weken met boeren, natuurorganisaties, lokale overheden en het bedrijfsleven. De onderlinge verhoudingen zijn nog altijd broos, zei hij zojuist. 'Het vertrouwen is nog niet hersteld.'

12.22 uur: Opdeling in vier gebieden

Remkes schrijft in zijn rapport dat Nederland in vier gebieden moet worden opgedeeld, meldt NRC. Hij denkt aan rode, oranje, gele en groene zones. In rode gebieden zou intensieve, geclusterde landbouw moeten plaatsvinden, bedoeld voor met name exportproducten. In oranje gebieden met gevoelige natuur is volgens Remkes alleen natuurvriendelijke landbouw mogelijk. Volgens de oud-minister moeten duurzame producten uit die oranje gebieden rendabel worden gemaakt door supermarkten er subsidie voor te geven. In gele en groene zones is in de ogen van Remkes alleen ruimte voor kleinschalige biologische landbouw, in combinatie met natuurbeheer.

12.13 uur: Agractie: 'kleinschalige boerenactie' na persconferentie Remkes

Boeren houden woensdag na de persconferentie van stikstofbemiddelaar Johan Remkes een 'kleinschalige boerenactie' bij perscentrum Nieuwspoort, maakte actiegroep Agractie bekend.
De protestactie vindt plaats tussen 14.00 en 14.30 uur tegenover de achteringang van de Tweede Kamer aan de Bezuidenhoutseweg. 'Voor deze actie hebben we alle Kamerleden en beide ministers uitgenodigd om aan hen als volksvertegenwoordiging en regering symbolisch, zichtbaar en hoorbaar, een lied aan te bieden', aldus de organisatie.
Het lied genaamd ‘Dit Land’ is 'een indringende boodschap van hoop dat wij als Nederlanders verbonden moeten blijven met elkaar, met de natuur en met ons mooie Nederland. Dit Land is een oproep aan iedereen om stil te staan bij dat wat we aan het kwijtraken zijn voor onszelf en onze toekomstige generaties', meldt Agractie.
Remkes brengt later op de dag zijn bevindingen over het stikstofbeleid naar buiten. Hij voerde de afgelopen maanden diverse gesprekken over de toekomst van landbouw en natuur in Nederland. Een aantal van zijn adviezen is inmiddels uitgelekt. Zo vindt hij dat boeren die veel stikstof uitstoten gedwongen uitgekocht moeten worden.

12.08 uur: Remkes: snel af van uitstoot 500 tot 600 grootste stikstofvervuilers

De stikstofuitstoot van de 500 tot 600 grootste stikstofvervuilers, zogenoemde piekbelasters, moet zo snel mogelijk worden beëindigd. Dit bepleit stikstofbemiddelaar Johan Remkes in zijn rapport, bevestigen ingewijden na een bericht van NRC.
Remkes doet een lange reeks aanbevelingen. 2030 blijft als deadline voor halvering van de uitstoot vooralsnog staan, maar de VVD-coryfee oppert wel 'ijkpunten' waarin het kabinet de komende jaren nog naar het tijdpad kan kijken.

11.45 uur: Boerenclubs: gedwongen opkoop is onacceptabel

Het advies van stikstofbemiddelaar Johan Remkes om gedwongen uitkoop toe te passen bij bedrijven die veel stikstof uitstoten in de buurt van kwetsbare natuurgebieden is voor boerenactiegroepen onacceptabel. 'Gedwongen opkoop van piekbelasters is een absolute no-go voor ons', zegt Mark van den Oever, voorman van Farmers Defence Force (FDF). Hij reageert op een uitgelekt advies van Remkes, dat later op woensdag wordt gepresenteerd.
'Het is nu te vroeg om hierover te oordelen, maar wij hebben wel alvast besloten om iedereen bij elkaar te roepen vanavond. Het wordt een grote vergadering. Dan trekken we een conclusie en ontwikkelen we een plan de campagne', zegt de FDF-voorman. 'Maar we weten het nog niet officieel dus we wachten eerst af waar Remkes mee komt.'
Het kabinet ging tot dusver nog uit van vrijwilligheid. Voor ondernemers die gedwongen worden te stoppen, moeten er volgens Remkes wel nette regelingen komen. Volgens het uitgelekte advies moet het kabinet wat Remkes betreft niet nu al tornen aan een van de voornaamste doelstellingen van het stikstofbeleid: een halvering van de uitstoot in 2030. Wel moet gaandeweg gekeken worden of dit doel op iedere plek in het land haalbaar is.
Ook voor actiegroep Agractie is gedwongen uitkoop onacceptabel. 'Als je het vertrouwen nog verder wil schaden moet je die kant op gaan', reageert Bart Kemp van de organisatie. 'Als je naar een willekeurige burger gaat en je zegt: ik ga jou gedwongen onteigenen, dan is de reactie voorspelbaar denk ik', vervolgt hij.
Van den Oever van FDF gaf dinsdag aan dat de kans groot is dat boeren weer actie gaan voeren als de bevindingen van Remkes tegenvallen.
FDF-voorman Mark van den Oever tijdens een boerenprotest.
FDF-voorman Mark van den Oever tijdens een boerenprotest. © ANP

08.46 uur: Remkes: niet op voorhand tornen aan stikstofdoel 2030

Het kabinet moet wat stikstofbemiddelaar Johan Remkes betreft niet nu al tornen aan een van de voornaamste doelstellingen van het stikstofbeleid: een halvering van de uitstoot in 2030. Wel moet gaandeweg gekeken worden of dit doel op iedere plek in het land haalbaar is. Haagse bronnen bevestigen dat Remkes dit schrijft in zijn advies, dat later deze woensdag wordt gepresenteerd.
Remkes (VVD) bemiddelde de afgelopen maanden tussen het kabinet en de landbouwsector nadat grote onrust was ontstaan over de kabinetsplannen om de stikstofuitstoot te verminderen.
Het peiljaar 2030 staat in het coalitieakkoord dat VVD, D66, CDA en ChristenUnie eind vorig jaar sloten. Maar het ligt inmiddels politiek gevoelig, omdat CDA-leider Wopke Hoekstra in een interview zei dat het wat hem betreft 'niet heilig' is.
Remkes raadt het kabinet volgens ingewijden aan gewoon aan de slag te gaan met 2030 als stip op de horizon. Maar ergens halverwege moet dan wel gekeken worden of er plekken zijn waar een halvering van de uitstoot niet binnen dat tijdpad haalbaar is. Daar zou dan enige flexibiliteit mogelijk moeten zijn.
Volgens diezelfde bronnen adviseert Remkes om ook gedwongen uitkoop toe te passen bij bedrijven die veel stikstof uitstoten in de buurt van kwetsbare natuurgebieden. Het kabinet ging tot dusver nog uit van vrijwilligheid. Voor ondernemers die gedwongen worden te stoppen, moeten er wel nette regelingen komen. Het gaat ook niet alleen om boerenbedrijven.

08.30 uur: Remkes presenteert woensdagmiddag zijn bevindingen over het stikstofbeleid

Bemiddelaar Johan Remkes brengt woensdagmiddag zijn bevindingen over het stikstofbeleid naar buiten. De ervaren bestuurder voerde de afgelopen maanden diverse gesprekken over het gevoelige onderwerp en de toekomst van landbouw en natuur in Nederland. Hij sprak met boeren, actiegroepen, ministers, natuur- en milieuorganisaties en provinciebestuurders. Zijn conclusies worden in politiek Den Haag met spanning afgewacht.
Remkes is zeer bekend met de materie. In 2019 was hij nog voorzitter van het adviescollege Stikstofproblematiek. De aanbevelingen van die commissie, met de titel 'Niet alles kan overal', zijn door het huidige kabinet omarmd. De VVD-coryfee adviseerde destijds om maatregelen te nemen die de stikstofuitstoot van alle sectoren met de helft doet verminderen. Dat doel zou in 2030 bereikt moeten zijn. Ook moest het kabinet 'serieus werk maken van natuurherstel'.
Nadat de boerenprotesten dit jaar weer oplaaiden, werd Remkes ingevlogen als gespreksleider om de gemoederen tot bedaren te brengen. 'Het kabinet heeft mij verzekerd dat er ruimte is en dat er gezamenlijke oplossingen mogelijk zijn', stelde hij toen hij aan zijn huidige opdracht begon.
De uitkomsten van de gesprekken zijn niet alleen voor het beleid van het kabinet belangrijk, maar ook voor de eenheid in de coalitie. In augustus zei vicepremier Wopke Hoekstra (CDA) dat zijn partij de natuur- en stikstofdoelen voor 2030 'niet heilig' acht. Die deadline staat wel in het coalitieakkoord. De uitlatingen van Hoekstra werden volgens premier Mark Rutte in de ijskast gezet, in afwachting van de bevindingen van Remkes.
Het kabinet wilde met de gesprekken vooral 'weer komen tot een verstandhouding waarbij de inhoud en het gesprek over een duurzame toekomst voor agrarische ondernemers en het landelijk gebied centraal staan'. Want die verstandhouding tussen een deel van de boeren en de politiek is verzuurd. Boeren missen toekomstperspectief in de plannen. De kersverse minister van Landbouw Piet Adema zal hier meteen mee aan de slag moeten.
Sommige actievoerende boeren ontkennen dat er überhaupt een stikstofprobleem is. Wetenschappelijke studies, bijvoorbeeld van de Wageningen Universiteit, wijzen echter de hoge stikstofdepositie aan als belangrijke oorzaak voor de slechte staat waar een deel van de Nederlandse natuur in verkeert. Nederland kent de hoogste stikstofuitstoot per hectare van Europa. Die uitstoot komt van diverse bronnen. Waar het gaat om ammoniak is de landbouw volgens het CBS veruit de grootste bron. Stikstofoxiden komen vooral van verkeer, industrie en energiecentrales. Voor die sectoren heeft het kabinet nog geen concrete plannen gepresenteerd.
Volg hier de presentatie

Remkes overhandigt zijn bevindingen om 13.00 uur aan stikstofminister Van der Wal en de kersverse minister Adema van Landbouw. In dit liveblog houden we je de hele dag op de hoogte van alle ontwikkelingen en verschijnen de reacties op het rapport.