Wekdienst parlementaire enquête 6/10: Shell opnieuw in het verhoorbankje

Marjan van Loon van Shell en NAM-directeur Johan Atema
Marjan van Loon van Shell en NAM-directeur Johan Atema © Tweede Kamer
Goedemorgen en welkom op de 25ste verhoordag van de parlementaire enquêtecommissie. De commissie richt zich deze week op de gaswinning en de rol van olie- en gaswinningsbedrijven daarin.

Wie worden vandaag verhoord?

9.30 uur: Marjan van Loon

9.30 uur: Marjan van Loon
Sinds 2016 is Van Loon president-directeur van Shell Nederland. Vlak na haar aantreden bood zij excuses aan Groningen aan. ‘Wij erkennen dat de Groningers het overgrote deel van de lasten van de gaswinning dragen (...). Ik kan dan ook zeggen: het spijt me’, zei ze in een hoorzitting met de Tweede Kamer in 2016.
In diezelfde hoorzitting maakte Kamerleden zich zorgen over de vraag of Shell en Exxon alle schade zouden vergoeden. De vraag was volgens Van Loon ‘wel erg negatief’. Sinds vorig jaar zijn Shell, ExxonMobil, de NAM en de Rijksoverheid verwikkeld in een juridisch gevecht. De NAM weigert rekeningen te betalen van de versterkingsoperatie omdat die onvoldoende duidelijk zouden zijn en de accountant niet akkoord zou gaan. Volgens financieel specialisten van de ministeries zijn de facturen duidelijk genoeg. Een arbitragecommissie buigt zich momenteel over de discussie.

13.30 uur: Jan Willem van Hoogstraten

13.30 uur: Jan Willem van Hoogstraten
Wat was de directe rol van de Nederlandse staat in de Groningse gaswinning? Daar is het tot nu toe nauwelijks over gegaan. Hoogstraten is sinds 2016 directeur van Energiebeheer Nederland (EBN). Via EBN is het Rijk mede-exploitant en dus ook mede-aansprakelijk voor schade door gaswinning. Paardenboer Sijbrand Nijhoff toonde in 2016 aan dat rol van de overheid in de Groningse gaswinning veel groter is dan werd gedacht.

Liveblog

Je kunt de openbare verhoren volgen op rtvnoord.nl/enquete. Ook houden we een liveblog bij waar onze verslaggevers opvallende uitspraken en momenten in bijhouden.

Vooruitblik

Morgen is de 26ste verhoordag en dat is ook meteen de laatste verhoordag van deze week. Dan komt Rolf de Jong, directeur upstream van ExxonMobil, naar de enquêtezaal. Commissaris van de Koning René Paas sluit de verhoren vrijdag af.

Terugblik

Het garanderen van de veiligheid voor Groningers was niet voldoende om te stoppen met de gaswinning. VVD-minister Eric Wiebes moest volgens zijn topambtenaar Sandor Gaastra naar financiële argumenten zoeken om zijn collega’s in het kabinet te kunnen overtuigen. Wiebes had volgens hem ‘terecht het besef’ dat alleen een verhaal over de veiligheid van Groningers ‘niet genoeg’ was. De ministerraad, ‘met de minister van Financiën voorop’, moest over de streep worden getrokken.
Met het sluiten van de gaskraan moeten ambtenaren flink aan de bak om de olie- en gasbedrijven bij de les te houden zodat zij de schade- en versterkingsoperatie blijven betalen. Het ministerie wil garanties van aandeelhouders Shell en ExxonMobil om gaswinningsbedrijf NAM niet failliet te laten gaan. ‘Ze zijn niet verplicht om bij te storten, ze kunnen de andere kant op kijken’, zei Gaastra’s collega-topambtenaar Wouter Raab van het ministerie van Financiën. En dus volgen jarenlange pittige onderhandelingen.
Topman Filip Schittecatte van Exxonmobil draaide niet om de hete brij heen. Het doel voor Exxon in Groningen was duidelijk: waardemaximalisatie. Hij was er in zijn commerciële rol niet voor het maatschappelijk draagvlak en ruimhartigheid, maar simpel gezegd om geld te verdienen. Schittecatte noemde het ook ‘jammer’ dat het Groningenveld niet wordt leeg geproduceerd. Het gas vertegenwoordigde al een enorme waarde en dat is met de gasprijzen van dit moment alleen nog maar meer geworden. ‘Maar het behoort tot de afspraken, dus ja…’

Je kunt hier onze belangrijkste verhalen van vorige week lezen: