RUG-ecoloog over vogelgriep: 'Deze aard en omvang hebben we nog niet eerder gezien'

Een brandgans met vogelgriep
Een brandgans met vogelgriep © Gerhard Kornelis
Groningen is wat vogelgriep betreft al bijna een hotspot, zegt pluimveehouder én LTO Noord-bestuurslid Carla van der Spek. Ook Christiaan Both, hoogleraar Dierecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), maakt zich grote zorgen. De ecoloog heeft de omvang en de aard van het vogelgriepvirus zoals dat nu om zich heen grijpt nog niet eerder gezien.
Vogelgriep is er altijd geweest, zegt ecoloog Both. 'Alleen was het nooit zo ziekmakend. Maar in pluimveehouderijen in Oost-Azië zijn hoog pathogene (zeer ziekmakende, red.) virussen ontstaan. Wilde vogels hebben dat opgepikt en hebben het verspreid over de wereld.'

Grote impact, grote zorgen

Both maakt zich intussen grote zorgen, omdat het virus een grote impact lijkt te hebben. In onze provincie kregen de voorbije weken pluimveebedrijven in Wildervank (twee), Kiel-Windeweer, Zuidbroek en Oldekerk te maken met een uitbraak.
'Pluimveehouders wijzen naar wilde vogels als belangrijkste oorzaak', zegt Both. 'Maar uiteindelijk is het een virus dat is veroorzaakt door de mens, in Azië. Wilde vogels zijn niet verantwoordelijk voor het virus, die zijn eerder zelf ook slachtoffer. Ik hoor nu al roepen: schiet al die wilde vogels maar af, maar dat is natuurlijk niet de oplossing.'

Virus vastgesteld bij veel vogelsoorten

Of álle vogels bevattelijk zijn voor de griep is nog niet helemaal duidelijk, zegt Both. Maar het virus is intussen vastgesteld bij veel soorten, en niet alleen bij watervogels.
'Behalve bij kippen, is inmiddels vastgesteld bij een aantal soorten ganzen, bij knobbelzwanen, bij sterns op Texel, bij jan van genten in Engeland... En ook bij enkele roofvogels die andere vogels eten, zoals bij een zeearend in het Hunzedal, en bij slechtvalken, is het vastgesteld. Alleen van zangvogels weten we het eigenlijk nog niet zo goed.'
Een buizerd eet een dode brandgans
Een buizerd eet een dode brandgans © Gerhard Kornelis

Virus blijft niet beperkt tot vogels

Bij het zeehondencentrum in Pieterburen is men momenteel bijzonder alert, omdat het vogelgriepvirus niet beperkt blijft tot vogels. Zo is het vogelgriepvirus intussen ook al vastgesteld bij vossen én bij mensen, weet Both.
In Azië zijn al mensen ziek geworden van het vogelgriepvirus en er aan overleden
Christiaan Both - RUG-ecoloog
De RUG-ecoloog: 'Ja, óók mensen worden er ziek van, hebben we gezien. Dat zijn dan vooral pluimveehouders in een bedrijf waar een uitbraak is geweest, en dierenartsen. En in Azië zijn inderdaad al mensen ziek geworden door vogelgriep en eraan overleden.'

Nóg niet van mens op mens

Virologen zijn bang, zegt Both, dat het virus zodanig muteert, dat het op den duur ook van mens op mens zal kunnen worden overgedragen. 'Nu is het nog zo dat mensen vogelgriep alleen kunnen krijgen door contact met zieke vogels', zegt Both, 'maar ze kunnen het nog niet overdragen op andere mensen. Nóg niet, nee.'
Onderzoek om te kijken hoeveel ervoor nodig is om het virus van zoogdier naar zoogdier te laten overslaan is momenteel in volle gang. Both: 'Daar blijkt niet zo heel veel voor nodig, zo blijkt. En als dat gebeurt, dan kun je zo een nieuwe pandemie krijgen.'
Een bord dat aangeeft dat er een vervoersverbod is
Een bord dat aangeeft dat er een vervoersverbod is © Reinder Smith/RTV Noord
Virologen pleiten voor een andere manier van pluimvee houden
Christiaan Both - RUG-ecoloog
Blijft de actuele vraag of het houden van pluimvee op de manier zoals dat nu gebeurt nog wel kan.
Both: 'Mensen die het virus bestuderen zeggen van niet. Zij pleiten in Nederland voor veel minder dieren, die ook minder dicht op elkaar zitten. We hebben in Nederland misschien wel 100 miljoen kippen, die in hele grote boerderijen zitten die vlak bij elkaar staan. En besmettingen ontstaan daardoor vaak al helemaal niet meer door wilde vogels, maar door mensen of andere zoogdieren.'

Anders fokken

Daarnaast, zegt Both, moet er worden nagedacht over de wijze waarop pluimvee wordt gefokt.
'Men wil nu zo snel mogelijk van een kuiken tot een slachtkip komen. Maar als je dat op zo'n snelle manier doet, dan fok je ook vaak ongezonde kippen. Waardoor ze wellicht vatbaarder zijn voor het virus, en waardoor het virus zich ook beter en sneller kan muteren.'

Inenten?

Er is een vaccin tegen vogelgriepvirus. Moet pluimvee tegen het virus worden ingeënt?
Both: 'Dat zou op korte termijn een goede optie kunnen zijn - hoewel ik de economische gevolgen daarvan niet kan overzien. Voor de lange termijn bestaat het gevaar dat een virus zich daarop gaat aanpassen. En we weten niet wat voor gevolgen dat kan hebben.'