Gezichten van de zorg: 'Blijf de mens zien, niet de patiënt'

Jonieke geeft mevrouw De Lange bij haar injectie
Jonieke geeft mevrouw De Lange bij haar injectie © Ariënne Dozeman / RTV Noord
De zorg worstelt met grote personeelstekorten. Het werk staat te boek als zwaar en slecht betaald. Maar óók als dankbaar en onmisbaar. Wie zijn de verpleegkundigen, verzorgenden en begeleiders die elke dag het werk oppakken? In deze verhalenreeks loopt RTV Noord een dagje mee met vier van hen. Vandaag regisserend wijkverpleegkundige Jonieke Rienstra.
‘Goedemorgen mevrouw Keizer, hoe gaat het vandaag met u?’ Vrolijk stapt Jonieke Rienstra (30) het halletje van de galerijflat binnen. Mevrouw Keizer (71) is opgewekt, alleen de wond op haar buik doet zeer. Ze heeft een joggingbroek van haar kleindochter geleend, die knelt minder.

Zware operatie

Een paar weken geleden zijn bij mevrouw Keizer haar baarmoeder en eierstokken verwijderd. Een zware operatie. Ze heeft hulp nodig bij het zalven van de wond. ‘Deze zinkzalf droogt juist uit’, zegt Jonieke, ‘heeft u ook een vette crème in huis?’ Na wat gerommel in de kast komt het gewenste middel tevoorschijn. ‘Ja, ik heb hier een hele apotheek’, zegt mevrouw Keizer lachend.
Jonieke helpt ook even bij het aantrekken van de steunkousen, want bukken mag mevrouw Keizer op dit moment niet. En dan is er nog de wond op haar arm die verzorging nodig heeft. De hond van haar zus was net iets te enthousiast opgesprongen.
Jonieke verzorgt de wond op de arm van mevrouw Keizer
Jonieke verzorgt de wond op de arm van mevrouw Keizer © Ariënne Dozeman / RTV Noord
Jonieke legt uit dat ze mevrouw zoveel mogelijk zelf laat doen: ‘Zelfredzaamheid is belangrijk, we zien mensen het liefste ook weer uit de zorg gaan omdat ze ons niet meer nodig hebben.’
Bij mevrouw Keizer is dat geen probleem, ze is een kranige vrouw. Koken doet ze nog iedere dag, en nu bukken niet gaat gebruikt ze een grijptang om toch de was te kunnen doen.

Regisserend wijkverpleegkundige

Jonieke is regisserend wijkverpleegkundige in Hoogezand bij TSN. Samen met haar team is ze verantwoordelijk voor de verpleging van vijftig cliënten. Het gaat nadrukkelijk om verpleegkundige zorg, dus geen huishoudelijke hulp.
Soms vragen ze mij waarom ik als hbo'er in de wijkverpleging werk
Jonieke Rienstra - wijkverpleegkundige
Haar werk is divers. Een zorgplan dat moet worden aangepast, de intake met nieuwe mensen die in zorg komen, het regelen van hulpmiddelen wanneer iemand thuiskomt uit het ziekenhuis, contact met huisarts en familie - het hoort er allemaal bij. Daarnaast rijdt ze ook regelmatig zelf een route langs cliënten.
Er wordt best wel eens neerbuigend gekeken naar haar werk. 'Dan vragen ze mij waarom ik als hbo-er in de wijkverpleging werk.' Terwijl het volgens Jonieke juist een hele afwisselende baan is waarin ze veel verantwoordelijkheden heeft, maar waarin ze tegelijkertijd ook veel vrijheid ervaart. Juist de combinatie van regie op kantoor en het werk bij de mensen thuis maakt het werk leuk.
Jonieke laat een injectiespuit zien
Jonieke laat een injectiespuit zien © Ariënne Dozeman / RTV Noord

Het draait niet om jou

Om dit beroep te kunnen doen moet je volgens Jonieke wel een bepaald karakter hebben. ‘Je moet jezelf uit kunnen zetten’, zegt ze, ‘het komt vaak genoeg voor dat ik de hele dag niet naar de wc ben geweest, ik denk er gewoon niet aan omdat ik zo bezig ben.’ Voor de ander klaarstaan, daar draait het om.
Het belangrijkste vind ik dat we de cliënten echt zien
Jonieke Rienstra - wijkverpleegkundige
Ze leert haar stagiaires om het werk met liefde te doen. ‘Het belangrijkste vind ik dat we de cliënten echt zien.’ Want hoe oud of ziek iemand ook is, het blijven mensen. Aan termen als ‘dat vrouwtje’, of ‘zielig mensje’ heeft ze dan ook een hekel. Jonieke: ‘Ze is misschien 92 en erg aan het dementeren, maar ze heeft een leven gehad, een man, hard gewerkt, dat moet je blijven zien.’
Dat zit hem in kleine dingen. Ze geeft als voorbeeld het douchen: ‘Iedereen heeft een eigen doucheritueel. Je wast je haar altijd op een bepaalde manier, je doet altijd eerst de ene voet in je broekspijp.’ Als zorgverlener is het volgens Jonieke belangrijk om je dit te realiseren. 'Wacht af welke voet de cliënt eerst naar voren doet.’ Zoveel mogelijk eigen regie behouden is volgens haar belangrijk, ‘dat maakt wie je bent'.

Meer dan medische hulp

Een paar verdiepingen hoger in dezelfde flat, op de negende etage, woont mevrouw De Lange (81). Haar woonkamer staat vol planten, ‘vroeger hadden we een kwekerij, de planten geven me rust’, vertelt ze.
Haar reuma speelt de laatste tijd weer zo op, een wekelijkse injectie moet de ontstekingen remmen. Een dag na de injectie moet ze een pilletje nemen. Jonieke schrijft het op, want soms is mevrouw De Lange wat vergeetachtig. ‘Ik heb altijd alles zelf gedaan’, vertelt ze, ‘ik moet bezig blijven, anders kan ik straks niks meer.’ Trots laat ze Jonieke haar schilderwerk zien.
Mevrouw De Lange laat haar schilderijen zien
Mevrouw De Lange laat haar schilderijen zien © Ariënne Dozeman / RTV Noord
Zorgverzekeraars houden de kosten het liefst zo laag mogelijk, en kijken vaak alleen naar de zorghandelingen. Die doelmatigheid past volgens Jonieke niet bij de alledaagse realiteit van het werk. ‘Wanneer een cliënt bijvoorbeeld heel verdrietig is, maken we wel de tijd voor dat kopje koffie of luisterend oor. Dat hoort ook bij de zorg.’

Altijd vrolijk en gezellig

Bij de laatste cliënt op haar ronde loopt Jonieke zingend naar binnen, Brigitte (52) doet vrolijk open in haar paarse badjas. Ze heeft onder meer een huidziekte die zorgt voor ontstekingen. Sinds een paar jaar is ze in zorg bij TSN. De huid moet goed in de gaten worden gehouden en drie keer per week gezalfd. Lachend slaat Brigitte een hand vol pillen achterover. ‘Allemaal snoepjes’ grapt ze.
Doordat de wijkverpleegkundigen cliënten zoals Brigitte goed kennen, zien ze het ook meteen wanneer het niet goed gaat. ‘Brigitte is altijd vrolijk en gezellig, dus als ze stil wordt weet je dat ze echt veel pijn heeft’, zegt Jonieke.
Ze geven zorg voor mijn kwalen en voor mijn gemoed
Cliënt Brigitte over Jonieke en TSN
De wijkverpleegkundigen staan voor veel meer dan alleen de medische zorg. Brigitte heeft veel meegemaakt in haar leven en kan bij Jonieke af en toe even haar verhaal kwijt. Brigitte: ‘Ze geven zorg voor mijn kwalen en voor mijn gemoed.’ Doordat mensen vaak langdurig in zorg zijn, bouw je als wijkverpleegkundige een band met ze op. Jonieke: ‘Het is fijn om elkaar te kennen, te weten wie de persoon is achter de zorgvraag.’
Brigitte en Jonieke bespreken hoe het gaat
Brigitte en Jonieke bespreken hoe het gaat © Arienne Dozeman / RTV Noord
Achter de voordeur komen de verpleegkundigen van alles tegen, vertelt Jonieke. ‘Sommige woningen zijn heel erg vies, of mensen worstelen met andere problemen.’ Eerder deze ochtend was ze nog bij een dame die door psychische problemen erg angstig was en niet wilde dat Jonieke wegging. ‘Dan moet je ook je grens aan kunnen geven.’

Veel meer dan steunkousen aantrekken

Overal in de zorg staan veel vacatures open, maar zeker in de thuiszorg is het tekort aan personeel groot. Er is steeds meer vraag naar deze zorg, door de vergrijzing en omdat mensen langer thuis blijven wonen. Maar ook omdat mensen, na bijvoorbeeld een operatie, zo snel mogelijk weer het ziekenhuis verlaten.
Als regisserend wijkverpleegkundige werkt Jonieke ook regelmatig op kantoor
Als regisserend wijkverpleegkundige werkt Jonieke ook regelmatig op kantoor © Ariënne Dozeman / RTV Noord
‘De grootste misvatting is dat we alleen maar steunkousen aantrekken en mensen wassen’, zegt Jonieke. 'Natuurlijk hoort dat er ook bij, maar het werk is zoveel meer.’ Van wondverzorging tot katheteriseren, en van psychosociale hulp tot overleg met de huisarts. Bij alles staat Jonieke voorop dat ze lief is voor de mensen, ‘dat ik de mens blijf zien, niet de patiënt'.