Van de kattenschedels uit Ezinge tot de poezen van Wia Buze

Ze speelt de hoofdrol in de populairste filmpjes op het internet. Je struikelt erover op YouTube en ook op de Facebookpagina van streektaalzangeres Wia Buze speelt ze een prominente rol. Felis catus, oftewel de poes of de kat. Schrijver en historicus Martin Hillenga, bekend van het boek Wadapatja, schreef een boek over de rol van de kat in de Groninger geschiedenis.
‘De gemiddelde Groninger houdt niet van katten; zijn voorkeur gaat uit naar honden. Hij vindt de kat 'stiekem', citeert Hillenga de Groninger schrijver Ab Visser in de inleiding van Het Grote Groninger Poezenboek.

Veendammer kat 'breed in de heupen'

Hillenga zocht uit of dat klopte. ‘Het Noorden blijkt een hoge penetratiegraad qua poezen te hebben', bestrijdt hij de conclusie in het Poezenboek. 'Dat staat in de zogenoemde Pet Monitor, een onderzoeksproject van de Wageningen Universiteit. Landelijk gezien zitten de meeste huishoudens met een kat in Groningen', vertelt hij in zijn woning in de Stad waar zijn eigen kat op de vloer ligt te slapen. 'Het is een Veendammer kat. Ze is een beetje breed in de heupen.'
De kattenschedels van archeoloog Van Giffen
De kattenschedels van archeoloog Van Giffen © Groninger Instituut voor Archeologie, Rijksuniversiteit Groningen/Dirk Fennema

Driehonderd kattenschedeltjes

In zijn boek neemt Hillenga ons mee naar de vroegste sporen van de kat in Groningen. Die liggen momenteel in een depot van de Rijksuniversiteit Groningen: een verzameling van een paar honderd kattenschedels die de bekende archeoloog Van Giffen aan het begin van de vorige eeuw aantrof in de wierde van Ezinge.
Het mysterieuze middeleeuwse beeldje van een kat
Het mysterieuze middeleeuwse beeldje van een kat © Collectie Groninger Museum
‘Katten kwamen aan het begin van de jaartelling naar Groningen', vertelt de schrijver. ‘Waarschijnlijk via handelscontacten. In de eerste eeuwen kom je ze mondjesmaat tegen maar vanaf het jaar 600 rukt de kat echt op. Van Giffen heeft een verzameling van driehonderd kattenschedeltjes aangelegd. Waarschijnlijk is hij van plan geweest om daar een publicatie over te schrijven, maar dat is er nooit van gekomen.’

Pootafdrukken van poezen in kloostermoppen

Op veelal geestige wijze wandelt Hillenga door de Groninger kattengeschiedenis. Van pootafdrukken van poezen in eeuwenoude kloostermoppen tot raadselachtige kattentekeningen in middeleeuwse manuscripten. Opmerkelijk is ook het verhaal rond een bijzonder kattenbeeldje dat in het depot van het Groninger Museum ligt.
‘Dat is een heel mysterieus beeldje. Het is in 1912 gevonden in het Winschoterdiep. Het is een klein beeldje van 17 centimeter en is waarschijnlijk rond het jaar 1300 gemaakt. Het is totaal onbekend wat de functie van het beeldje is geweest of waar het vandaan komt', vertelt Hillenga. Het kattenbeeldje kwam in 1947 in de collectie van het Groninger Museum terecht. Begin jaren 60 werd het afgebeeld op een speciale postzegel.

Suze en Derk van Wia Buze

Het Grote Groninger Poezenboek staat vol met dit soort wetenswaardigheden die niet alleen over de kat gaan, maar even zo goed over Groningen zelf. Behalve de vroegste geschiedenis behandelt Hillenga ook poezen uit recentere tijden: zo is er plek voor de universiteitskat Doerak die in 2018 zelfs z’n eigen collegekaart kreeg. Daarnaast vertelt dichter Jean Pierre Rawie over zijn poezen en ook Suze en Derk van Wia Buze komen langs.
Behalve veel foto’s en tekeningen is het boek versierd met fraaie kattenillustraties van de Groningse kunstenaar Vera Post. Het Grote Groninger Poezenboek is uitgegeven door boekhandel Godert Walter uit Groningen.