Deze dag: Twee moordenaars ontsnappen uit de kliniek

Prikkeldraad bij een gevangenis
Prikkeldraad bij een gevangenis © RTV Noord
Het zijn zware criminelen. Het zijn moordenaars, John van Tamelen uit Arnhem en de Duitser Stephan Kröger. Ze ontsnappen in de avonduren van deze dag, 15 oktober 1997, uit de Groningse Van Mesdagkliniek.
Ze weten het dak te bereiken, springen in een sloot en wandelen weg uit het park. ‘Hand in hand, om als verliefd stelletje niet op te vallen’, vertelt Van Tamelen later. Hoe kon dit gebeuren?
Het antwoord op die vraag geeft de crimineel vele jaren later in ‘De Vijfde dag’, een televisieprogramma van de EO. Hij onthult in 2016, dat ze hulp van binnenuit hebben gehad. Stephan Kröger had een liefdesrelatie met een therapeute en zette haar onder druk, om een vluchtweg voor het duo te vinden.
De vrouw vindt een ingenieuze route: via de pijpen van het luchtverversingssysteem klimmen de mannen naar het dak en springen vervolgens naar beneden in een sloot en slagen er zo in, te ontkomen. Bij justitie gaan nog diezelfde avond alle alarmbellen af.
Kröger had namelijk tijdens zijn rechtszitting in Arnhem en later ook nog per brief, diverse magistraten met de dood had bedreigd. Ten minste één rechter en een officier van justitie duiken onder. Anderen krijgen persoonlijke bewaking, terwijl het Paleis van Justitie in Arnhem zwaar beveiligd wordt.
Stephan Kröger pleegde, behalve meerdere gewelddadige overvallen, een afschuwelijke roofmoord op een advocaat. Hij sloot de man op in een kist en stak diens huis na een beroving in brand. John Van Tamelen bracht in 1989 een drugsdealer om het leven met 72 messteken. Beide mannen hebben daarnaast nog een lange lijst aan berovingen en overvallen op hun naam staan, sommige daarvan zeer gewelddadig.
Dankzij de therapeute komt het duo aan informatie, waarmee ze hun vluchtroute kunnen bepalen. 'Ze nam van alles voor ons mee: drank, drugs, foto's, papieren, van alles. Als ik een pistool had gevraagd, had ze dat waarschijnlijk ook meegenomen', zegt Van Tamelen er in 2016 over. Veel partijen in de Tweede Kamer eisten in de dagen na 15 oktober 1997 tekst en uitleg van minister Sorgdrager.
Ze geeft per omgaande in een uitgebreide brief te kennen, dat Kröger was overgeplaatst naar een afdeling met een lichter regime, tegen haar uitdrukkelijke wens in. In de voorbije veertien jaar was er niemand meer ontsnapt uit de Van Mesdag. Het was voor Van Tamelen de vijfde keer dat hij erin slaagde uit een gevangenis te ontkomen. De spectaculaire ontsnapping is voorpaginanieuws en haalt alle journaals.
De mannen worden tien dagen later opgepakt in Antwerpen, nadat ze daar een gewapende overval hebben gepleegd. Kröger is suïcidaal en krijgt extra bewaking. Niettemin slaagt hij erin zichzelf van het leven te beroven in zijn cel.
Uit onderzoek van de Rijksrecherche blijkt weken later dat er mogelijk in vier gevallen relaties zijn ontstaan in de Van Mesdagkliniek tussen tbs'ers en behandelaars. Bij de ontsnapping van Kröger en Van Tamelen is er een sterk vermoeden dat er hulp van binnen de kliniek is geweest, maar geen sluitend bewijs.
Naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek wordt een aantal leidinggevenden vervangen en personeel overgeplaatst. ‘Als er sprake zou zijn van strafbare handelingen zijn die feiten inmiddels verjaard', zegt een woordvoerder van justitie in een reactie op de televisie-uitzending in 2016.
John van Tamelen doet nog eenmaal van zich spreken, als hij tijdens een strafzaak tegen hem in Den Bosch opnieuw de benen neemt. Dat gebeurt in 2018. Het is voor zover ik kan nagaan, het laatste nieuwsbericht over de man die op 15 oktober 1997 met een Duitse medegevangene op spectaculaire wijze ontsnapte uit de Van Mesdagkliniek.