Susan Top over zeven weken enquête: 'Er zijn heel veel mensen beschadigd uit het gasdossier gekomen'

Susan Top
Susan Top © RTV Noord
'Er is over de gehele breedte een spoor van vernieling aangericht', constateert Susan Top, oud-secretaris van het Groninger Gasberaad, na zeven weken en dertig verhoordagen parlementaire enquête gaswinning. Toch blijven er nog steeds vragen onbeantwoord.
Eerst nog maar even terugkijken naar de dag van donderdag, toen premier Mark Rutte aan de tand werd gevoeld. Al doet Top dat eigenlijk liever niet.
'In de loop van dat verhoor dacht ik echt: volgens mij hebben wij intussen een premier met een ceremoniële functie', zegt Top. 'Hij zit vergaderingen voor, daar heeft-ie ook keurig de notulen van, en dat zijn ook de enige momenten dat hij weet dat er iets gebeurt. Maar daarbuiten wist hij niks en deed hij niks.'

'Rutte's verhoor was dramatisch'

Top vond de inhoud van Rutte's verhoor dramatisch. 'En vervolgens hoor je later politieke commentatoren zeggen: dat heeft-ie toch weer knap gedaan... Maar hoezo dan?!'
'Het verhoor van Rutte was dramatisch'
Rutte kwam na twaalf jaar niet verder dan: het is heel complex. Ja, come on!
Susan Top - oud-secretaris van het Groninger Gasberaad
Tekenend was de opmerking van Rutte dat hij voor 2018 eigenlijk niet in de gaten had hoe ernstig de situatie was.
'Dat was buitengewoon illustratief', zegt Top. 'Dat werd al gezegd tijdens het eerste kwartier. Toen had ik al de neiging om te zeggen: laat maar. Want als je dát allemaal gemist hebt... Niet dat we er veel van hadden verwacht, laten we eerlijk zijn, maar het was toch nog erger dan verwacht. Rutte kwam na twaalf jaar niet verder dan: het is heel complex. Ja, come on!'

'Er is een spoor van vernieling aangericht'

Top constateert na zeven weken parlementaire verhoren dat er heel veel mensen beschadigd uit het gasdossier zijn gekomen. 'Los van de gedupeerden natuurlijk, maar dat geldt ook de professionals die er dicht op hebben gezeten. Die heel emotioneel waren en er beschadigd uit zijn gekomen. Neem Kamerlid Liesbeth van Tongeren, om een voorbeeld te noemen.'
Dat geldt ook voor de mensen van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), zegt Top. 'Die hebben ook vreselijke oorlogen moeten voeren. Vanmorgen was het Theodor Kockelkoren, maar ook zijn beide voorgangers hebben, net als de medewerkers, een enorme strijd geleverd. Er is in de volle breedte een spoor van vernieling aangericht. Echt heftig.'
'Er is over de volledige breedte een spoor van vernieling getrokken'
Wat vooral ook steekt bij Top, is dat in Den Haag kennelijk nooit doordrong dat de versterkingsaanpak niet werkte. En dat mensen dan zeggen dat ze er integer in zijn gegaan? 'Sommigen misschien.' Maar de manier waarop de versterkingsaanpak er tegen beter weten in werd doorgedrukt, spreekt wat haar betreft boekdelen.
'Die werkte niet. Dat wist iedereen in Groningen, en we hebben dat constant en vanaf het begin duidelijk proberen te maken. En wat hoor je ze vervolgens zeggen? 'Wij dachten dat dat wel goed zou gaan...' en 'Twee jaar later kwamen we erachter dat...' Dat gaat er bij mij dus niet in. Dan heb je dus gewoon niet geluisterd.'

'De versterking die niet zou werken is er gewoon doorgedrukt'

In Den Haag werd de operatie er gewoon doorgedrukt, constateert Top. 'En dan achteraf een mea culpa. Nee. Een fout of een verkeerde inschatting maken kan, maar hier is keer op keer, tegen de realiteit in, een theoretisch conceptueel model uit Den Haag doorgedrukt.'
Omdat het kon en omdat het mocht heeft GasTerra een recordproductie gerealiseerd
Susan Top
Een ander probleem dat steeds weer de kop opstak: gebrek aan verantwoordelijkheid. Want: wie was er nou eigenlijk verantwoordelijk? Wie moest er nou worden aangesproken? Dat is, tot op de dag van vandaag, bijna net zo onduidelijk als het antwoord op de vraag wie besloot dat de gaswinning na de beving bij Huizinge toch weer werd opgeschroefd.
Top: 'GasTerra zat eigenlijk in een bubbel, en was alleen maar bezig met winstmaximalisatie. Die hadden zelfs businesstargets ontwikkeld, waarbij de directie bonussen kreeg. Omdat het kon en omdat het mocht hebben ze deze recordproductie gerealiseerd.'
'Iedereen in Groningen wist dat de versterkingsaanpak niet werkte'