Gezichten van de zorg: 'Vorig jaar werkte ik nog in de supermarkt'

Siep en Catharina in de woonkamer de Confiance
Siep en Catharina in de woonkamer de Confiance © Ariënne Dozeman / RTV Noord
De zorg worstelt met grote personeelstekorten. Het werk staat te boek als zwaar en slecht betaald, maar óók als dankbaar en onmisbaar. Wie zijn de verpleegkundigen, verzorgenden en begeleiders die elke dag het werk oppakken? In deze verhalenreeks loopt RTV Noord een dagje mee met vier van hen. Vandaag begeleidster in opleiding Catharina Knol (42).
Vlakbij het Stadspark in Groningen staat wooncentrum Confiance van zorginstelling Cosis. Zo'n vijftig bewoners met een verstandelijke beperking wonen hier verdeeld over drie groepen. De meesten hebben een appartement in het gebouw. Sommigen wonen iets verderop in de wijk.
Voor de bewoners is 24 uur per dag zorg beschikbaar. Welke zorg ze nodig hebben, verschilt per bewoner. Waar de één bijvoorbeeld dagelijks hulp nodig heeft bij wassen en aankleden, woont de ander vrijwel zelfstandig.

Koffietijd

Het is het koffiemoment van tien uur in de gezamenlijke ruimte. Een bewoonster zit geconcentreerd te schilderen, anderen helpen een handje met het opruimen van de ontbijtspullen. De komst van een journaliste van RTV Noord geeft enige reuring. Sommige bewoners zoeken snel de veiligheid van hun eigen woning op, anderen maken juist een praatje.
'Ik zie een onbekend gezicht', zegt een keurige heer die zich voorstelt als meneer Van der Werf (73). Wat meteen opvalt zijn de ringen die hij omheeft. De ene is een zegelring, vertelt hij, de andere een vriendschapsring vanwege de bijzondere vriendschap met een andere bewoonster: 'Ze gaat door een moeilijke tijd, ik probeer er voor haar te zijn.'
Meneer Van der Werf tijdens de ochtendkoffie
Meneer Van der Werf tijdens de ochtendkoffie © Ariënne Dozeman/RTV Noord
Ook Rudy (46) heeft wel zin in een praatje en vertelt over zijn modelraceauto's. Hij is gek van Formule 1 en Max Verstappen. Een tafeltje verderop, wat op afstand van de groep, zit Annie (63). Ze knutselt graag en vertelt over de kaarten die ze zelf maakt.
Rudy laat zijn raceauto's zien in zijn appartement
Rudy laat zijn raceauto's zien in zijn appartement © Ariënne Dozeman/RTV Noord

Vorig jaar nog achter de kassa

'Dit', stelt Catharina, 'deze lieve mensen hier, dat maakt het werk zo leuk.' Een jaar geleden stond ze nog bij de zelfscankassa's van de supermarkt in Winsum: 'Ik dacht: als ik nog wat wil moet ik het nu doen.'
Een van haar twee zonen, inmiddels 19 jaar, heeft ook een verstandelijke beperking. Vandaar de affiniteit met de doelgroep. Bij Cosis kon ze meteen aan het werk, omdat ze intern kon starten met de opleiding verzorgende IG / begeleider specifieke doelgroepen. Best pittig, want de opleiding doet ze naast de 32-urige werkweek.

Derde moeke

'Catharina is een schat uit duizenden', zegt bewoner Siep (70). 'Je kunt altijd bij haar terecht.' Niet voor niks noemt hij haar zijn 'derde moeke', een mooie bronzen plek achter zijn eigen moeder en persoonlijke begeleidster.
De tekeningen en bloemen die ze in haar postvak vindt, en de bewoners die altijd waarderen dat ze er is. Dat maakt het werk voor Catharina zo waardevol. 'Voor de mensen hier maakt het niet uit hoe je eruit ziet, je bent goed zoals je bent.'
Het is vooral de eerlijkheid van de bewoners die ze waardeert. Catharina: 'Eerlijker dan hier vind je ze nergens, zo puur en oprecht.'

Geen soep

Het is woensdag, en dan is het eigenlijk soep-dag. Een medewerker van de dagbestedingsdienst maakt dan met een aantal bewoners soep voor alle afdelingen. Maar deze week kon de dienst door onderbezetting niet worden ingevuld: geen soep dus. Tot grote onvrede van sommige bewoners.
En dus zet Catharina vandaag een eenvoudige broodmaaltijd klaar. Wie wil kan naar de gemeenschappelijke ruimte komen; sommige bewoners eten liever in hun appartement.
Catharina en Jose tijdens de lunch
Catharina en Jose tijdens de lunch © Ariënne Dozeman/RTV Noord
Ook Erik (46) schuift aan. Hij heeft longkanker en is vaak erg misselijk. Liefdevol weet Catharina hem te overtuigen toch wat yoghurt te eten. Een van de koks, die inmiddels zijn begonnen met de voorbereidingen van het avondeten, snijdt een peer voor hem in kleine stukjes. Morgen heeft hij een scan, de spanning is van zijn gezicht te lezen. Maar wanneer hem een grote boer ontsnapt, moet toch ook hij lachen.

Mens-erger-je-niet

Na de lunch spelen Jose (41) en Rudy een spelletje mens-erger-je-niet. In razend tempo gooien ze om en om met hun eigen dobbelsteen. Jose heeft al vier keer op rij gewonnen.
Jose en Rudy spelen een potje mens-erger-je-niet
Jose en Rudy spelen een potje mens-erger-je-niet © Ariënne Dozeman/RTV Noord
De bewoonster die eerder zat te schilderen laat haar kunstwerken zien. 'Het is wel schilderen op nummer hoor', verklapt ze, 'maar ik maak het zo dat je de nummertjes niet meer ziet als het af is.'
Bea laat een van haar schilderijen zien
Bea laat een van haar schilderijen zien © Ariënne Dozeman/RTV Noord

Djemai

We gaan eventjes langs het appartement van Djemai (22). Hij moet drie keer per dag zijn bloedsuiker controleren en insuline spuiten. Zijn persoonlijke begeleider, en teamcoördinator, Annemiek (33) kijkt of alles goed gaat.
Doel is om de bewoners zo zelfstandig mogelijk te laten wonen. Wat ze zelf kunnen, doen ze ook zelf. Als begeleider is het de kunst om dingen niet te snel uit handen te nemen. Annemiek: 'Van de tien stappen kunnen ze er misschien eentje niet, maar de rest wel.'
In zijn woonkamer staat een eindeloze rij autootjes, het verkeer interesseert hem. Djemai heeft ook zijn eigen Youtube-kanaal, daarop zijn de opnames te zien die hij maakt van bussen en treinen.
Djemai in zijn appartement
Djemai in zijn appartement © Ariënne Dozeman/RTV Noord
Vanmiddag wil hij graag naar een speciale winkel waar ze een schaalmodel van een harmonicabus te koop hebben. Na beraad met Annemiek besluit hij wel even te gaan kijken, maar de bus nog niet te kopen. 'Ik heb vorige week net iets duurs gekocht, dus ik kan beter nog even wachten.' Een van zijn persoonlijke doelen is leren te sparen.
De Confiance bestaat uit drie groepen. De bewoners hebben allemaal een verstandelijke beperking, maar verschillen in wat ze kunnen en nodig hebben. De verstandelijke ontwikkeling van de bewoners is ingedeeld in zogenoemde fasen. Dat heeft niets te maken met IQ, maar met de emotionele ontwikkeling. Fase 3 kent bijvoorbeeld een emotionele ontwikkeling vergelijkbaar met een kind van 18 tot 36 maanden. Fase 5 is vergelijkbaar met een kind van 7 tot 12 jaar. Bij elke fase hoort een andere manier van begeleiden.

Er gewoon zijn

De ochtenddienst van Catharina is van 07.00 tot 15.00. Elke dienst zijn er twee begeleiders op de groep. De ene doet de zogenoemde loopdienst. Dat betekent langs alle bewoners om te helpen bij hun ochtendritueel. Wassen, scheren, aankleden, medicijnen innemen, de één heeft daar wat meer hulp bij nodig dan de ander.
Ik hoop ze een thuis te kunnen geven, door er onvoorwaardelijk voor ze te zijn.
Catharina - begeleider wooncentrum De Confiance
De andere begeleider is in de gemeenschappelijke ruimte, zodat er altijd een aanspreekpunt is voor de bewoners. Zelf noemt Catharina dit de 'makkelijke dienst', de loopdienst is volgens haar veel drukker.
Ze moest er eerst wel aan wennen, dat je als begeleider soms ook even niets hoeft te doen. Er gewoon zijn is het belangrijkste voor de bewoners. Catharina: 'Deze mensen hebben veel nabijheid nodig. Ik moet ze een gevoel van veiligheid en vertrouwen kunnen geven.'
Helpen met post die ze niet begrijpen, een stukje gaan wandelen, samen boodschappen doen, of gewoon een praatje maken. Het zijn deze hele gewone dingen die Catharina doet: 'Ik hoop ze een thuis te kunnen geven, door er onvoorwaardelijk voor ze te zijn.'

Iets kunnen is iets anders dan iets aankunnen

Het lijkt misschien simpel, maar de begeleiding van deze mensen vraagt best veel. Catharina: 'Je hebt te maken met allemaal verschillende karakters, dat kan ook best botsen.' Koffie drinken zonder een begeleider erbij loopt al snel uit op ruzie.
Een misvatting is volgens Annemiek dat je altijd kunt zien dat iemand een beperking heeft. Iemand kan bijvoorbeeld verbaal heel sterk zijn, maar sociaal-emotioneel zwak. Het gevaar is dat zo iemand wordt overvraagd. 'Er is een verschil tussen iets kunnen, en iets aankunnen.'
Djemai met zijn persoonlijk begeleider Annemiek
Djemai met zijn persoonlijk begeleider Annemiek © Arienne Dozeman / RTV Noord

Een groot zorghart

Catharina is blij met de kansen die ze bij Cosis krijgt. Je hoort haar niet klagen over werkdruk of loon, 'ik ben de supermarkt gewend', lacht ze. Maar volgens Annemiek mag er best wat bij: 'Ieder jaar willen bijvoorbeeld veel bewoners graag meedoen aan de 4mijl, maar het is lastig om genoeg begeleiders te krijgen. Voor dit soort uitjes is eigenlijk geen budget.'
Dat je de begeleiders niet protesterend op het Malieveld vindt, komt volgens Annemiek omdat ze niet gemist kunnen worden. 'Wij kunnen niet staken, want wie zorgt er dan voor de bewoners?' Bovendien wordt het werk vaak gedaan door mensen met een groot zorghart, die zichzelf niet gauw op de voorgrond zullen zetten.

'Je maakt altijd iemands dag beter'

Mensen hebben volgens Catharina vaak een verkeerde indruk van het werk of de doelgroep. 'Veel mensen denken vooral dat het moeilijk is. Soms is het dat ook, maar daar staat zoveel leuks tegenover. Je maakt altijd iemands dag beter.' Het werkt kent voor haar vooral veel mooie kanten, en de bewoners vindt ze stuk voor stuk fantastisch. 'Mensen met een beperking zijn niet anders dan andere mensen, ze hebben alleen soms wat meer hulp nodig.'