Aardbevingsnieuws oktober 2022: het slot van de enquête en vijf bevingen bij Wirdum

Staatssecretaris Vijlbrief in gesprek met twee bewoners van Wirdum
Staatssecretaris Vijlbrief in gesprek met twee bewoners van Wirdum © ProNews
De parlementaire enquêtecommissie gaswinning rondde deze maand haar openbare verhoren af. Voormalig minister Henk Kamp van economische Zaken meldde zich voor de tweede keer in Den Haag. Er waren deze maand acht aardbevingen in de provincie Groningen. Vijf keer was het raak bij Wirdum en daar vond op 8 oktober ook een beving van 3.1 plaats.
Henk Kamp mag zich opnieuw melden voor de parlementaire enquêtecommissie gaswinning. Als enige betrokkene werd hij twee keer gehoord.

Versterking niet goed ingeschat

Tijdens dit verhoor vertelt hij zich niet te kunnen herinneren dat er een kabinetscrisis in de lucht hing: 'We waren allemaal wel ongerust over wat zich afspeelde in Groningen, maar aan een kabinetscrisis heb ik geen herinnering.'
Maar: 'We zaten vol goede bedoelingen. We bedachten voortdurend nieuwe oplossingen, maar al met al werd het zo ingewikkeld dat je er helemaal in vastliep.'
Oud-minister Kamp snapt niet dat Groningers boos op hem zijn; 'is ook heel veel wel goed gegaan'
Na vier uur verhoor, 7,5 uur in totaal, geeft Kamp toe: 'Ik heb de versterking niet goed ingeschat.'
Eerder op de dag was het woord aan de oud-burgemeester van Slochteren, Geert Jan ten Brink. Hij was burgemeester ten tijde van de beving bij Huizinge. 'Er ontstond volstrekte ongerustheid, want mensen vragen zich af of ze nog wel veilig wonen.'

Teleurstelling en dreigementen

Op 5 oktober staat een aantal topambtenaren op de lijst. Filip Schittecatte is de eerste van ExxonMobil die zich laat verhoren. Hij is teleurgesteld dat veel gas in de grond blijft. 'We waren van oordeel dat het veilig kon.'
Topambtenaar Wouter Raab van het Ministerie van Financiën noemt dat het rijk de NAM over wilde nemen, om te voorkomen dat medewerkers met kennis zouden weggaan. Maar dat was 'niet een heel gewenst scenario'.
President-directeur Shell Nederland Marjan van Loon in de Enquêtezaal
President-directeur Shell Nederland Marjan van Loon in de Enquêtezaal © Tristan Braakman/RTV Noord
Een dag later is het woord aan topvrouw Marjan van Loon van Shell. Volgens haar was alles bespreekbaar, maar de overheid moest een afweging maken. Zij zegt dat Groningen niet zomaar dicht kon: 'Er zijn heel veel mensen afhankelijk van dit gas'.
Ook directeur Jan Willem van Hoogstraten van Energie Beheer Nederland komt aan het woord. Volgens hem verliep de samenwerking met de NAM niet altijd vlekkeloos. De NAM zette veel druk op het bedrijf om reorganisatiekosten voor een deel door de staat te laten betalen. Volgens de EBN-topman had de NAM gedreigd te stoppen met de gaswinning als dit niet gebeurde.

Feeststemmingen

Bij ExxonMobil en Shell slaat de paniek toe, als blijkt dat de bestuurders van de NAM persoonlijk strafrechtelijk kunnen worden vervolgd, zo vertelt Exxon-baas Rolf de Jong. 'Bij de NAM werken mensen met de beste bedoelingen, zo konden we echt niet verder.'
Na overleg met de Amerikaanse hoogste baas van het bedrijf en Mark Rutte, wordt besloten dat het Rijk verantwoordelijk is voor de gaswinning. De oliebedrijven hadden veel invloed op het kabinet, bleek uit het verhoor van De Jong. Zo wordt er intern gejuicht als de gaswinning na Huizinge niet wordt verlaagd.
Dat verandert als de gaskraan een paar jaar later dichtgaat. Dan is het eventjes feest in Groningen, weet commissaris van de Koning René Paas. 'De euforie duurde een dag', want toen werd duidelijk dat ook de versterking werd stilgelegd. Hij is van mening dat er meer geld naar Groningen moet en dat het Rijk de gedupeerden meer zekerheid moet geven. 'De provincie is in de recente geschiedenis door de Staat der Nederland mishandeld.'

Wiebes gehoord

De laatste week van de openbare verhoren zit vol met kopstukken. Oud-minister van Economische Zaken Eric Wiebes bijt het spits af. Hij besloot de gaskraan dicht te draaien. Wiebes vertelt dat dit plan eerst in het geheim werd uitgewerkt.
'Elke variant om de gaswinning te verminderen kost geld, iedereen had verdomd goed door dat dat geld ging kosten. Maar de veiligheid heeft het wel gewonnen van de financiën', aldus Wiebes.
Veiligheid was voor Wiebes een heel belangrijk punt, zo vertelt hij. 'Dat staat op plaats één. Daarna komt leveringszekerheid en daarna pas financiën.
Later op de dag is het woord aan Wopke Hoekstra, hij was minister van Financiën in het kabinet waarin ook Wiebes minister was. 'Wij zijn tekortgeschoten. Wij zijn niet in staat om adequaat een relatief basale opgave in goede banen te leiden', geeft hij toe.

Ruzie tussen Vijlbrief en de NAM

Het grote gevaar in Groningen is geweken, vindt NAM-directeur Johan Atema. Volgens hem is de grootschalige versterkingsoperatie niet meer nodig. Hij erkent wel dat zijn bedrijf er 'een zootje van heeft gemaakt', waardoor de NAM nu 'ruimhartig' moet zijn. Hij wijst de overheid aan als schuldige, die volgens hem moet betalen voor de gebiedsvernieuwing.
Later op de dag komt Stef Blok aan het woord, hij was kort verantwoordelijk en besloot, vlak voor het begin van het nieuwe kabinet, om mee te delen dat er toch meer Gronings gas nodig is. Hij zou het niet 'chique' gevonden hebben om de mededeling aan zijn opvolger, Hans Vijlbrief, te laten.
Burgers die hun overheid niet vertrouwen, is zo ongeveer het ergste wat er is
Hans Vijlbrief - staatssecretaris Mijnbouw
Vijlbrief neemt dinsdag als laatste plaats in de stoel. Dat de NAM niet wil betalen, zorgt voor woede bij de bewindsman. Daarom wil hij een afkoopregeling met het bedrijf. De vraag is alleen hoe hoog dat bedrag moet worden. Zijn voornaamste doel tijdens zijn ministerschap, is het vertrouwen terugwinnen. 'Burgers die hun overheid niet vertrouwen, is zo ongeveer het ergste wat er is.'

Mark Rutte

Op 13 oktober komt premier Mark Rutte voor de enquêtecommissie. Hij is de enige die al die tijd betrokken was bij de gaswinning. De bankjes zitten vol, maar veel zegt Rutte niet. Hij zegt dat hij pas laat op de hoogte was van de hoge gaswinning, pas in 2018. 'Dat kwam als een dreun in het gezicht binnen.' Dat de versterkingsoperatie moeizaam verloopt, is 'niemand te verwijten. Het is een ongelofelijk complex dossier geworden.'
Hij erkent, net als Vijlbrief eerder, dat het vertrouwen in de overheid van de Groningers laag is. 'Het heeft geen zin om tegen Groningers te zeggen: vertrouw ons.'
Rutte: 'De versterkingsoperatie is het grote drama'
Rutte ontmoet Shell-baas Ben van Beurden regelmatig. Van Beurden was eerder die dag aan het woord, hij geeft toe 'spijt' te hebben van de rol van Shell in Groningen. 'Ik had eerder en harder in moeten grijpen. Het heeft te lang geduurd.'
Hij zegt echter wel dat Groningen 'technisch veilig' is.

De laatste verhoren

Op de laatste enquêtedag komt toezichthouder Theodor Kockelkoren aan het woord. Hij noemt de relatie tussen de NAM en het ministerie van Economische Zaken als 'vier handen op één buik'. Hij wil dat de NAM en Shell stoppen met het veilig verklaren van Groningen. 'Dat bepaalt de overheid. Die uitspraken baseren zich op modellen die niet geschikt zijn om te beoordelen of een huis versterkt moet worden. Ze slaan de plank echt mis.'
Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer
Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer © Tristan Braakman/ANP
Voor kinderen uit het aardbevingsgebied is onvoldoende aandacht, vertelt Kinderombudsman Margrite Kalverboer. 'Ik sprak een meisje die op zomervakantie ging naar Frankrijk. Ze zei: Ik ben bang dat mijn huis er niet meer staat als ik terugkom.' De mentale gevolgen zijn volgens haar jarenlang onderschat.
Met het verhoor van Kalverboer komt er een einde aan de openbare verhoren. De enquêtecommissie trekt zich terug om een rapport te schrijven, dat in februari 2023 klaar moet zijn.

Bodem roert zich

Behalve dat er in Den Haag veel woorden zijn vuil gemaakt aan de gasproblematiek, roerde de bodem zich ook weer in oktober. Acht bevingen waren er deze maand en vijf keer lag het epicentrum bij Wirdum. De zwaarste aardbeving deze maand had een kracht van 3.1 op de schaal van Richter en die vond ook plaats bij Wirdum.

GBB hamert op einddatum gaswinning in wet

'De beving van 3.1 bij Wirdum toont eens te meer aan dat Groningen onveilig is', reageert de Groninger Bodem Beweging (GBB). 'Waar blijft de wettelijk vastgelegde einddatum voor de gaswinning? Pas dan weten we zeker dat de gaswinningsproblemen - op de lange termijn - zullen stoppen', twittert de vereniging. 'Groningers voelen zich boos, verdrietig, maar vooral heel machteloos.'

Pro-forma beroep

De provincie Groningen gaat pro-forma beroep instellen tegen het gasbesluit voor het komende jaar. Volgens gedeputeerde Johan Hamster gaat het om een formele stap, om te garanderen dat staatssecretaris Hans Vijlbrief een veiligheidsscan uitvoert die hoort bij een gaswinning van 2,8 miljard kuub per jaar.
‘De staatssecretaris heeft voor het komende gasjaar besloten dat er maximaal 2,8 miljard kuub wordt gewonnen’, zegt Hamster

Aardbevingen in oktober 2022

- 08 oktober - 04.17 uur - Wirdum - 3.1
- 08 oktober - 07.35 uur - Garrelsweer - 1.2
- 11 oktober - 17.36 uur - Uithuizen - 1.3
- 13 oktober - 18.08 uur - Wirdum - 1.4
- 15 oktober - 00.02 uur - Garrelsweer - 0.4
- 22 oktober - 12.14 uur - Wirdum 2.2
- 22 oktober - 16.32 uur - Wirdum - 1.0
- 26 oktober - 09.16 uur - Wirdum 1.1

Ander aardbevingsnieuws: