Het plotselinge succes van Anjet Daanje: 'Alleen Anton Scheepstra van Passage zag nog wat in mij'

Anjet Daanje
Anjet Daanje © Kees van de Veen/ANP
De reacties op het winnen van de Boekenbon Literatuurprijs 2022 door Het lied van ooievaar en dromedaris, waren nagenoeg eensluidend: méér dan terecht. Hoewel de Groningse schrijfster Anjet Daanje in de decennia daarvoor al een imposant oeuvre bij elkaar schreef, bleven haar boeken tot voor kort vrij onopgemerkt. Haar uitgever wilde in 2015 zelfs niet met haar verder.
Daanje benoemde dat feit donderdagavond in de Haagse Grote of Sint-Jacobskerk in haar dankwoord niet zonder reden. 'In 2015 was er geen uitgeverij in Nederland die mijn boeken nog wilde uitgeven', zei ze. En ook op haar eigen website staat het zonder omwegen vermeld: uitgeverij Thomas Rap wilde destijds niet met haar verder.
'Dit is het dan', dacht Daanje op dat moment. 'Ik blijf schrijven, maar niemand zal het lezen...'

Alleen Passage wilde met haar in zee

Maar plotseling was daar de kleine uitgeverij Passage, uit haar eigen thuisstad Groningen. Die wilde nog wel met haar in zee, gráág zelfs. 'Alleen Anton Scheepstra van Passage zag wat in mij. Hij was de enige die mijn boeken nog wilde uitgeven.'
Daanje betaalde het vertrouwen terug door een heuse bestseller af te scheiden: De herinnerde soldaat (2019). Dat boek is intussen toe aan z'n negende druk en ging al meer dan 20.000 keer over de toonbank. 'Een werk van on-Nederlandse kwaliteit dat behoort tot de wereldliteratuur', vond de NRC. Het boek werd bovendien gewaardeerd met de F. Bordewijk-prijs.
Daanje: 'Dat was ook een heel dik en vreemd boek. Het kwam tot mijn verbazing op de longlist van de Librisprijs terecht, waarna Thomas de Veen van de NRC daar een heel goeie recensie over schreef. Toen werd het tot mijn verbazing ook ineens een bestseller.'

Beetje dubbel gevoel

De euforie rond De herinnerde soldaat gaf haar een beetje een dubbel gevoel, bekende ze. 'Ik had Het lied van ooievaar en dromedaris toen al bedacht, en wilde eigenlijk dat iedereen dát boek fantastisch zou vinden. En nu zouden ze dat natuurlijk gaan vergelijken met De herinnerde soldaat, dat door iedereen al de hemel was ingeprezen. Dat kon dan alleen maar tegenvallen, natuurlijk.'
Tot mijn verbazing werd dit boek nóg beter gevonden dan De herinnerde soldaat
Anjet Daanje over de waardering voor Het lied van Ooievaar en Dromedaris
Dat viel nogal mee, gelukkig. Daanje: 'Tot mijn verbazing werd dit boek nóg beter gevonden. Dat is fantastisch, dat juist dit boek, dat ik aan mijn ouders heb opgedragen, heeft gewonnen.'
Ook de Groningse schrijver Auke Hulst, die zelf met De Mitsukoshi Troostbaby Company was genomineerd voor de prijs, kon ermee leven. 'Felicitaties aan Anjet Daanje, die naar mijn (en veler) verwachting won.'

Ieder hoofdstuk een goudklompje

Het juryrapport, voorgelezen door de Belgische oud-premier Guy Verhofstadt, loog er niet om. 'De jury koos voor een boek dat leest als een trein, maar tegelijkertijd wel het nodige van de lezer vraagt', aldus de juryvoorzitter. 'Ieder afzonderlijk hoofdstuk is als een goudklompje en gezamenlijk vormen ze een literaire tour de force.'
Wie het leest wordt geheid van z’n sokken geblazen
De VPRO-gids over de Het lied van ooievaar en dromedaris
Ook de verschillende recensies die eerder dit jaar verschenen waren al lovend. 'Wie het leest wordt geheid van z’n sokken geblazen', vond de VPRO-gids. 'Haar stijl is meanderend, met veel lange zinnen, en toch toegankelijk', schreef het Dagblad van het Noorden. En de NRC: 'Op zoveel niveaus is Het lied van ooievaar en dromedaris een verbluffende roman, dat je bijna zou vergeten dat de kracht óók zit in kleine momenten.'
Website de-lage-landen.com schaarde het liefst 654 pagina's dikke Het lied van ooievaar en dromedaris zelfs in een rijtje met postmoderne klassiekers als Don Quichot, Moby Dick, Max Havelaar, Rayuela (Julio Cortázar) en De rustelozen (Olga Tokarczuk).
'In dat zeldzame rijtje voegt zich nu ook Anjet Daanje (1965) met Het lied van ooievaar en dromedaris, haar nieuwe dikke boek dat geen roman is en ook niet echt een verkapte biografie, maar een vergaarbak eigenmachtig aaneen gecomponeerde loeispannende verhalen. Als gevolg van de subtiele, constante ontregeling kijk je anders aan tegen begrippen als tijd, ruimte en werkelijkheid', schrijft de literaire site.
Schrijfster Anjet Daanje
Schrijfster Anjet Daanje © René Walhout/RTV Noord

Geboren in Wijster

Anjet Daanje werd in 1965 als Anjet den Boer geboren in Wijster. Met schrijven begon ze op de middelbare school. Dat waren veelal scenario's voor hoorspelen die ze samen met haar broer Dieb (violist bij de folkband Rapalje) ten gehore bracht.
In 1985 schreef ze het scenario voor de Derde Plaats, een speelfilm van anderhalf uur. Die film nam ze in de zomervakantie van dat jaar samen met broer Dieb op, met behulp van een 8mm-camera.
Daanje ging wiskunde studeren in Utrecht, maar bleef schrijven. Scenario's bijvoorbeeld, voor (korte) films (waaronder Schemer, die onder regie van Boris Paval Conen in de bioscopen terechtkwam) en dramaseries (De geheimen van Barslet). Maar ze schreef ook proza en, sinds 1993, romans. Eén daarvan, Delle Weel, werd genomineerd voor de Halewijnprijs (2012). Acht jaar eerder had ze voor haar proza het Belcampo Stipendium, de literaire prijs van de Provincie Groningen, toegekend gekregen.
Literaire prijzen
2004 - Belcampo Stipendium
2012 - Nominatie Halewijnprijs (Delle Weel)
2020 - Longlist Libris Literatuur Prijs (De herinnerde soldaat)
2020 - Beste Groninger Boek, categorie fictie (De herinnerde soldaat)
2021 - F. Bordewijk-prijs (De herinnerde soldaat)
2022 - Boekenbon Literatuurprijs (Het lied van ooievaar en dromedaris)
Anjet Daanje wint de belangrijkste literaire prijs van het jaar

In de relatieve anonimiteit

Tot aan De herinnerde soldaat schreef Daanje dus in relatieve anonimiteit. 'Haar oeuvre bleef onopgemerkt', constateerde ook De Groene Amsterdammer vol ongeloof. Met De herinnerde soldaat brak ze door en met Het lied van ooievaar en dromedaris leverde ze een meer dan passend vervolg af. Ze droeg het boek op aan haar ouders (haar moeder overleed in 2015, haar vader een jaar later) en werd ervoor geïnspireerd door Wuthering heights van Emily Brontë.
Het lied van ooievaar en dromedaris bestaat uit elf hoofdstukken met ieder een eigen hoofdpersoon, verklapte Daanje dit voorjaar tegen RTV Noord. 'Het boek begint rond 1850 in Engeland en per hoofdstuk schuift het verhaal een stuk op, om in het elfde hoofdstuk in het Groningen van 2007 terecht te komen. Hoewel alle hoofdstukken zelfstandige verhalen vormen, vertellen ze ook allemaal over het leven van de Engelse schrijfster Eliza May Drayden.'

Geen toeval

Dat het boek eindigt in Groningen is geen toeval. ‘In het laatste hoofdstuk gaat het onder meer over euthanasie, dus dat moest wel in Nederland plaatsvinden. Ook gaat het over tijd, en in Groningen zijn veel torenuurwerken bewaard gebleven, dus dat was ook mooi meegenomen.’
Romans van Anjet Daanje
Pianomuziek in de regen (Servo, 1993)
De blinde fotograaf (Kwadraat, 1998)
Suikerbeest (Thomas Rap/De Bezige Bij, 2001)
Veelvuldig en alleen (Thomas Rap/De Bezige Bij, 2003)
De Mei-jaren (Philip Elchers, 2004)
Gezel in marmer (Thomas Rap/De Bezige Bij, 2006)
Delle Weel (Thomas Rap/De Bezige Bij, 2011)
Jl. (Passage, 2016)
De herinnerde soldaat (Passage, 2019)
Het lied van ooievaar en dromedaris (Passage, 2022)