Gezichten van de zorg: ‘De sport is om de chirurg een stap voor te zijn’

Geert Dokter is operatieassistent in het Ommelander Ziekenhuis in Scheemda
Geert Dokter is operatieassistent in het Ommelander Ziekenhuis in Scheemda © Ariënne Dozeman / RTV Noord
De zorg worstelt met grote personeelstekorten. Het werk staat te boek als zwaar en slecht betaald. Maar óók als dankbaar en onmisbaar. Wie zijn de verpleegkundigen, verzorgenden en begeleiders die elke dag het werk oppakken? In deze verhalenreeks loopt RTV Noord een dag mee met verschillende zorgmedewerkers. Vandaag operatieassistent Geert Dokter (52).
De chirurg, een anesthesiemedewerker en drie operatieassistenten zijn aan het werk in operatiekamer (ok) drie van het Ommelander Ziekenhuis in Scheemda. Alleen de voet van de patiënt steekt onder het groene operatielaken uit. Door de incisie in de zijkant van de kleine teen is het bot goed te zien.
Mevrouw ondergaat een bunionectomie. Hierbij wordt een vervelende knobbel aan de zijkant van de voet weggehaald. De chirurg legt uit hoe hij vervolgens de positie van de teen verbetert door het bot door te zagen en na correctie vast te zetten met een pinnetje.
Bij een bunionectomie wordt een pijnlijke knobbel aan de voet weggehaald
Bij een bunionectomie wordt een pijnlijke knobbel aan de voet weggehaald © Ariënne Dozeman/RTV Noord

Van ict naar ok

Geert Dokter is sinds 2008 operatieassistent. Daarvoor zat hij in de ict. 'Dat werd steeds commerciëler en lag me daardoor niet meer', vertelt hij. Toen hij tijdens zijn werk eens op een ok kwam, besloot hij te switchen.
Bij het Ommelander Ziekenhuis kreeg hij vlot een aanstelling als student operatieassistent, een combinatie van werken en studeren. 'Het is een pittige opleiding', vertelt Geert. 'Het vraagt veel kennis van de verschillende medische specialismen en daar bovenop een enorme kennis van materialen en technieken.'

Instrumenterend, assisterend en omloop

De volgende patiënt is een meneer met een ontstoken slijmbeurs. Via een snee aan de achterkant van de elleboog wordt deze eruit gehaald.
Bij iedere operatie zijn drie operatieassistenten aanwezig. Een is verantwoordelijk voor de instrumenten, de tweede assisteert de chirurg, de derde doet de zogenaamde omloop. Hij of zij zorgt ervoor dat wanneer er toch iets ontbreekt, dit gehaald wordt.
Ook is de omloop verantwoordelijk voor het tellen. Geert: 'Alles wat in de patiënt gaat, moet er ook weer uit.' Dat geldt natuurlijk voor alle instrumenten die de chirurg gebruikt, maar ook voor bijvoorbeeld gazen. Doordrenkt van het bloed zijn deze soms lastig te onderscheiden in de wond. Door voor en na de operatie alles te tellen, voorkom je dat er iets achterblijft.
Geert Dokter wast zijn handen voor hij de ok in gaat
Geert Dokter wast zijn handen voor hij de ok in gaat © Ariënne Dozeman/RTVNoord

Planning

Het Ommelander Ziekenhuis heeft zes operatiekamers. Op het planbord in de gang staan alle operaties van de dag. Oogheelkunde, orthopedie, trauma-chirurgie, het werk is divers.
De planning zou zo maar kunnen veranderen. Wanneer er bijvoorbeeld een code rood sectio (spoedkeizersnee) gedaan moet worden, is het aan de regiemedewerker om te kijken welke operatie in het drukbezette schema verzet kan worden. Geert: 'Geen dag gaat zoals gepland. Wanneer je iemand openmaakt, kun je altijd onverwachte dingen tegenkomen.'

Andere arts, andere operatie

Het werk is afwisselend. Er zijn honderden verschillende ingrepen en allemaal kennen ze een eigen protocol. Hierin staat bijvoorbeeld de ingreep beschreven, welke spullen en instrumenten aanwezig moeten zijn en hoe de patiënt gepositioneerd wordt. Maar ook wat de specifieke wensen van de chirurg zijn. Want elke arts heeft zo zijn eigen manier van werken en favoriete instrumenten.
Zeker wanneer je als ok-assistent een ingreep een tijd niet hebt gedaan, is het belangrijk het protocol na te kijken. Voor Geert zijn kruisbandoperaties altijd een uitdaging. Daarbij moet de ok-assistent de door de chirurg geoogste pees op lengte maken, een klusje dat een nogal ingewikkelde knooptechniek vereist.

Heupprothese

Na de lunch staan er twee heupoperaties op het programma. Bij het plaatsen van een heupprothese kan gekozen worden voor twee technieken: het vastzetten van de prothese met cement of een prothese die vanzelf vastgroeit. Welke techniek de arts kiest, is afhankelijk van de kwaliteit van het bot en de leeftijd van de patiënt.
Geert zet alle spullen voor de operatie klaar. De afdeling kent verschillende magazijnen. Eentje met het grovere werk, zoals accu's voor de boormachines en steunen voor aan de operatietafel (om bijvoorbeeld een been omhoog te houden of patiënt te fixeren). Een tweede magazijn bevat alle onderdelen voor de protheses, zoals knieën en heupen. En dan is er nog het magazijn met alle steriele materialen. Bij de wegwerpmaterialen staat de prijs vermeld, 'om een beetje bewustzijn te creëren', legt Geert uit, want sommige spullen kosten honderden euro's per stuk.
Er is nogal wat nodig. Twee tafels vol steriel materiaal en een kast met alle verschillende maten protheses. Geert: 'Bij het opdekken van de tafels loop ik de operatie al door in mijn hoofd.'
Geert Dokter haalt spullen uit het magazijn voor het plaatsen van de heupprothese
Geert Dokter haalt spullen uit het magazijn voor het plaatsen van de heupprothese © Ariënne Dozeman/RTV Noord

Grapje als het kan, serieus als het moet

Met een handshake en succeswens aan de ok-assistent start de chirurg de operatie, een vast ritueel. Iedere operatie begint en eindigt met het doorlopen van de checklist: Is het de juiste patiënt, is de juiste heup afgetekend, zijn alle spullen aanwezig, is de patiënt ergens allergisch voor, gebruikt hij of zij bloedverdunners?
De patiënt krijgt een ruggenprik. 'Het wordt al mooi warm en doof', stelt ze. 'Een mal gevuil zeker', zegt de anesthesist op zijn Gronings. Zodra de ruggenprik is ingewerkt kan de show beginnen.
Het team werkt als een geoliede machine. 'Het is de sport om de chirurg net een stap voor te zijn', vertelt Geert. Hem het juiste instrument aan te reiken nog voor hij erom vraagt. Geert: 'Wanneer er in de diepte een spuitende bloeding ontstaat, heb ik de lange klem meteen paraat.'
Uit de radio klinkt 'het foute uur' van Q-music. 'Like a surgeon', zingt de anesthesieassistent wanneer Madonna's 'Like a virgin' uit de boxen komt. De sfeer is ontspannen. Geert: 'We maken een grapje als het kan, maar zijn serieus als het moet.' Eigenlijk geldt: Hoe stiller het in de ok is, hoe slechter het met de patiënt gaat.
Het stereotype beeld van doodse stilte waarin alleen de instructies van de arts klinken, blijkt dus niet te kloppen. Ook is hij niet de strenge man die bij het kleinste foutje je hoofd eraf bijt. 'De arts is van ons afhankelijk, dus ze houden ons liever te vriend', zegt Geert met een glimlach.
Geert Dokter reikt de chirurg de juiste materialen aan
Geert Dokter reikt de chirurg de juiste materialen aan © Ariënne Dozeman/RTVNoord

Volle gewicht

Het is een flinke snee, diep in het weefsel is het heupbot te zien. De chirurg zaagt eerst de kop van het dijbeen af. Een ronde bal, ongeveer zo groot als de pit van een avocado. Je kunt zien dat het kraakbeen helemaal is afgesleten, wat de pijn veroorzaakt.
Met een mal wordt eerst gekeken welke maat geschikt is voor de patiënt. Vervolgens wordt de definitieve prothese geplaatst. Geert maakt het cement klaar, de twee componenten worden onder vacuüm vermengd. Het spul zit in iets wat toch wel erg veel weg heeft van een kitspuit. Samen met de geluiden van hamer, zaag en boor zou je met je ogen dicht haast denken dat ze aan het doe-het-zelven zijn. De patiënt kan er gelukkig wel om lachen.
Geert heeft niet overdreven toen hij vooraf vertelde dat er nogal wat kracht komt kijken bij het vervangen van een heup. De arts, niet al te groot van stuk, zet bij tijden zijn volle gewicht in om de boel in positie te brengen.
En toch is het precisiewerk. Zo zit de dikke beenzenuw in het operatiegebied, de chirurg moet goed oppassen dat hij deze niet beschadigt. Het team is bepalend voor het succes van de operatie. Geert: 'Je moet elkaar kunnen vertrouwen.'
Geert Dokter maakt het cement klaar voor de kunstheup
Geert Dokter maakt het cement klaar voor de kunstheup © Ariënne Dozeman/RTVNoord

Gevoel en techniek

Ruim een half uur geleden werd een patiënt binnengereden. Nu, bijna geheel bedekt onder het groene operatielaken en met alleen de grote incisie zichtbaar, ligt de focus op de techniek. Wat niet betekent dat er geen sprake is van gevoel. Geert: 'Soms heb je een patiënt voor de zoveelste keer op de operatietafel liggen. En het komt natuurlijk ook voor dat mensen sterven.' Hij herinnert zich nog goed een man die vertelde zo bang te zijn om dood te gaan. De volgende dag overleed hij.
Gert Jan, een collega van Geert, vertelt dat je je als ok-assistent ervan bewust moet zijn wie er op de operatietafel ligt. 'Deze mevrouw is blij, na maanden van pijn krijgt ze eindelijk een nieuwe heup. Maar bij een curettage van een miskraam is er juist veel verdriet. Een patiënt is op dat moment ontzettend kwetsbaar.' Iemand die kanker heeft, weet niet hoe lang het leven nog duurt. 'Dan moet ik niet gaan zeggen dat het allemaal wel goedkomt.'
Voor het plaatsen van een kunstheup zijn ontzettend veel spullen nodig
Voor het plaatsen van een kunstheup zijn ontzettend veel spullen nodig © Ariënne Dozeman/RTVNoord

Operatie geslaagd

De prothese zit erin en de wond is netjes gehecht. 'Vier homannen, twee kochers, een knabbel, een rasp, een hamer, een boor...', de omloop noemt alle materialen op. Alles is er. 'Hij zit erin hoor mevrouw, het is allemaal goed gegaan', zegt de chirurg. De operatie is geslaagd.