RUG-geograaf doet onderzoek naar muziektoerisme: 'Een lied kan je terugsturen in de tijd'

Genieten van de schaduw in het Noorderplantsoen
Genieten van de schaduw in het Noorderplantsoen © Erik Hogeboom/RTV Noord
Het Gras van het Noorderplantsoen of Het Hoogelaand, liedjes over plekken of plaatsen. Het kan leiden tot muziektoerisme, mensen die de plek bezoeken vanwege de muziek die erover gemaakt is. Cultureel geograaf Leonieke Bolderman van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt hoe muziek een gevoel kan opwekken bij een plek.
'Het hangt er echt vanaf hoe populair een liedje is, maar het kan veel opleveren', vertelt ze. 'Je hebt Zoutelande en Penny Lane van The Beatles. Dat zijn bekende voorbeelden van nummers die verbonden zijn met een plek en daardoor die plek bekendheid geven. Denk ook aan Brabant van Guus Meeuwis.'
Niet elk liedje kan het voor elkaar krijgen om een gebied of plek een gevoel te geven: 'Soms wordt een liedje geen hit, dan krijg je zo'n effect ook niet. Het berust wel een beetje op toeval.'

Reizen voor muziek

De link tussen muziek en een plaats zorgt er dus voor dat mensen naar plaatsen gaan vanwege de muziek. 'Daar ging mijn eerste onderzoek over', zegt Bolderman. 'Ik interviewde veel mensen die naar plekken reizen vanwege muziek. Je kunt sterke herinneringen hebben aan muziek, het kan een sterke rol spelen. Soms kun je een deel van je leven ophangen aan bepaalde muziek.'
Als een liedje ouder wordt, kun je zien dat het toerisme weer verdwijnt
Leonieke Bolderman - Doet onderzoek naar muziektoerisme
Ze noemt een aantal voorbeelden: 'Bijvoorbeeld de eerste vakantie met een geliefde of het moment dat je ouders scheiden. Mooie, maar ook minder mooie herinneringen. Zo kom je mensen tegen die zo'n band hebben met de muziek, dat die band er ook is voor de plaats.'
Maar dit is niet altijd het geval, zo bleek bij een muziekwandeling door een plaats in Duitsland. 'Die was drukker bezocht, maar dat kwam doordat die wandeling op een gunstiger moment was dan de algemene historische wandeling. Er kwamen meer mensen op af omdat ze wilden uitslapen', lacht ze, 'daar kun je je dus niet blind op staren. Het is niet voor iedereen een diepgravende ervaring, maar voor sommige mensen wel.'

Gevaarlijke tocht

Haar onderzoek bracht haar over de hele wereld. 'Ik ben in Stockholm geweest voor ABBA-toerisme, en in Dublin voor U2-toerisme, maar de plaatsen werden niet direct door de muziek opnieuw op de kaart gezet. Aan de andere kant zorgde de film Into the Wild ervoor dat mensen de wildernis introkken en een gevaarlijke tocht gingen doen. Mensen kwamen ook in de problemen.'
'Zo snel als iets opkomt, kan het ook verdwijnen. Als het liedje, of in dit geval de film, ouder wordt, kun je zien dat het toerisme weer verdwijnt. Het is een van de onopgeloste vragen: wat zorgt ervoor dat het toerisme blijvend is?'

Focus op Detroit

Bolderman focust zich nu vooral op Detroit, waar ze zelf een aantal jaren gewoond heeft. 'Ik kijk daar waarom het niet een populaire muziekstad is, terwijl dat wel te verwachten zou zijn. Motown komt er vandaan, Madonna komt uit de buurt. Eminem, Aretha Franklin. Je zou verwachten dat dat net zo'n aantrekkingskracht zou hebben als New Orleans, maar dat valt tegen.'
Maar wat is nou precies muziektoerisme? 'Zodra er muziek aan verbonden is', verklaart Bolderman. 'Ik zou het definiëren als 'reizen door een band met muziek', maar wat die band inhoudt, kan voor iedereen anders zijn. Muziek is eigenlijk onzichtbaar en toerisme gaat om dingen zien, dat was de aanleiding om met dit onderwerp te beginnen.'

Orgeltoerisme

Ook in Groningen zijn er plaatsen die gelinkt zijn aan muziek: 'Gras van het Noorderplantsoen natuurlijk. Elke Groninger of iemand die ooit in Groningen heeft gewoond, zal bij dit lied warme gevoelens krijgen van het voorjaar of de zomer in het plantsoen. Maar of dat muziektoerisme op gaat leveren... Tijdens corona is er een rondwandeling via een app begonnen, waarbij je plekken kunt bezoeken die iets met muziek te maken hebben.'
'In de provincie heb je ook veel bijzondere orgels', vervolgt Bolderman. 'Daar zal je niet zo snel aan denken, maar orgeltoerisme kan natuurlijk ook. Mensen die naar concerten gaan, plekken bezoeken om daar naar de muziek te gaan luisteren. Een ander publiek, maar ook muziektoerisme. De stad Groningen is ook veel festivals rijk, die kun je ook onder muziektoerisme scharen.'

Terug in de tijd

Voor Bolderman is die link tussen plaats en muziek heel herkenbaar. 'Als ik iets van Motown hoor, dan denk ik aan Detroit. Die band is heel sterk. Het maakt niet uit welk liedje, ik hoef maar iets op te zetten of ik denk wel aan Detroit. En toen ik in Californië woonde, keek ik de serie Big Little Lies. Het introlied daarvan, Cold Little Heart, doet me altijd denken aan die tijd.'
'De link tussen wat je meemaakt of ziet en muziek, die kan ervoor zorgen dat je teruggeplaatst wordt in die plek en tijd. Dat heb ik in mijn eerdere onderzoek gezien en dat geldt voor mij ook.'