Deze dag: Hoorzitting eindigt in vechtpartij

De vechtpartij tijdens de hoorzitting
De vechtpartij tijdens de hoorzitting © Nieuwsblad van het Noorden
De uitgerolde spandoeken in Hotel Veenlust in Veendam voorspelden weinig goeds. Ze stonden vol uitroeptekens: ‘Ga naar huis, 2e kamer gespuis!!!!’. Op een ander was te lezen: ‘Donder op, schijnheilige slijmers!!!!’ De 25 parlementariërs, lid van de Vaste Kamercommissie Economische en Sociale Zaken die naar Groningen waren gekomen voor een hoorzitting, werden vijandig bejegend. De bijeenkomst ontaardde zelfs in een massale vechtpartij op deze dag, 14 januari 1971.
Een halve eeuw geleden was het Gronings vertrouwen in de Haagse Rijksoverheid net zo groot, of beter gezegd net zo klein, als tegenwoordig. Oost-Groningen stond er economisch belabberd voor. Bedrijfssluitingen waren, mede door het inkrimpen van de strokartonindustrie, aan de orde van de dag. De lonen waren laag. Van de mannen boven de vijftig jaar, was dertig procent werkeloos.
Ook de gaswinning speelde in de malaise van destijds al een belangrijke bijrol. Op het station Winschoten, waar de Kamerleden die per trein kwamen werden opgewacht, stond op een spandoek te lezen: 'de kolen moeten wij duur betalen, het gas komen jullie gratis halen'. Fré Meis begon zijn betoog in het gesprek met de parlementariërs in de veronderstelling, dat 'elk kamerlid' wel op de hoogte moest zijn van de problemen in het gebied. Immers, 'een schip van 80 ton is te laden met de documenten die over Oost-Groningen zijn verschenen'.
Een voorstel dat hij doet om die situatie te verbeteren, is 'de bodemschatten besteden om het hele Noorden te helpen'. Het is de onevenredige verdeling van aardgasbaten, die Meis er toe brengt te verzuchten dat wij in de provincie Groningen, 'het Texas van Europa', dan toch wel garanties mogen vragen als het gaat om werkgelegenheid?
De reacties zijn niet onverdeeld enthousiast. Wieringa van de Partij van de Arbeid spreekt over het recht op vervangende werkgelegenheid. Een motie van die strekking die in het parlement al eens door hem is ingediend, werd niet aangenomen, zo brengt Meis fijntjes in herinnering.
De burgemeester van Muntendam, Wim Verkruisen, hoopt in zijn bijdrage dat de gasten uit Den Haag in gesprek gaan met de inwoners van het gebied. 'Bijna een eeuw lang is het actiefste en beste deel van de bevolking naar elders vertrokken, omdat er voor haar hier geen kansen lagen.'
En dan speelt nog het zogenaamde ‘plan-Kikkert’, dat de gemoederen bezig houdt. Het Drentse CHU-kamerlid Henk Kikkert stelde voor, om een militair oefenterrein van ruim drieduizend hectare aan te leggen bij Ter Apel. Het zou een toename van werkgelegenheid, technische scholen en woningbouw in de regio betekenen. Bovendien zouden al die dienstplichtigen hun soldij uitgeven in het Noorden.
Maar volgens een peiling in 1970, was driekwart van de inwoners van het gebied fel tegen het voorstel gekant. Honderden boeren zouden van hun land verdreven worden, hele dorpen en gehuchten van de kaart geveegd. Veel politieke partijen vonden het een slecht idee.
Groningen en Den Haag, De afstand is al heel lang, heel groot. Deze dag, 14 januari 1971, begon met het luiden van een grote noodklok in Winschoten. De meeste leden van de vaste Kamercommissie kwamen per auto. Wie toch per spoor afreisde, werd bij het station onthaald door zesduizend Groningers en een snerpend fluitconcert, het zingen van het Gronings volkslied, massaal boe-geroep en harde teksten op spandoeken.
De hoorzitting eindigde later in Veendam in tumult. Leden van jongerengroep Stone Free uit Winschoten raakten slaags met de politie, stinkbommen werden gegooid 'die de zaal in een scherpe stank hulden'. Leider Henk Bartelds werd gearresteerd en de bijeenkomst werd na een vechtpartij afgebroken. De verslaggever van het Nieuwsblad vatte de volgende dag in de krant bondig samen: 'Oost-Groningen is het moeizaam worstelen aan de rand van de afgrond beu'.