Het personeelstekort in de zorg stijgt: 'Als we op dezelfde manier doorgaan, gaan we het niet redden'

Hulp bij het aantrekken van steunkousen
Hulp bij het aantrekken van steunkousen © ANP
De zorg loopt tegen haar grenzen aan. Door de vergrijzing zal de zorgvraag de komende jaren alleen maar toenemen. En dat terwijl er nu al een tekort is aan personeel. Wat te doen? Volgens Arjen Edzes, lector aan de Hanzehogeschool en de RUG, zijn er verschillende mogelijkheden.
Eén op de vijf mensen in Noord-Nederland werkt in de zorg, dat komt neer op ongeveer 162.000 mensen. Daarmee is de sector de grootste werkgever. Toch zal de vraag om personeel de komende jaren toenemen als er niets verandert. Volgens berekeningen van werkgeversorganisatie Zorgplein Noord gaat het personeelstekort in de zorg in het Noorden oplopen naar ruim 18.000 mensen in 2031. Voor heel Nederland zijn er tegen die tijd zo’n 140.000 zorgmedewerkers te weinig.

Nederland vergrijst

De vergrijzing van de bevolking is een belangrijke oorzaak. Zeker in het Noorden van Nederland zullen er steeds meer ouderen zijn, die meer zorgvragen hebben. Bovendien zijn er steeds minder mensen in de werkende leeftijd. Een groot deel van de mensen, dat nu in de zorg werkt, is tussen de 50 en 60 jaar. Zij gaan straks met pensioen en zullen moeten worden vervangen.
Toch is dit alles volgens Arjen Edzes, lector op het gebied van de regionale arbeidsmarkt aan de Hanze en de RUG, geen reden tot paniek. Volgens hem zijn er wel degelijk oplossingen.
Arjen Edzes is lector Regionale Arbeidsmarkt aan de Hanzehogeschool Groningen. Ook is hij universitair hoofddocent aan de vakgroep Economische Geografie van de Rijksuniversiteit Groningen. Tijdens zijn carrière heeft hij zich altijd beziggehouden met de vraag hoe mensen aan het werk komen en waarom ze werkloos zijn. Hij deed onder meer onderzoek naar bijstand, sociale werkvoorzieningen en re-integratie van werkzoekenden.
Arjen Edzes
Arjen Edzes © eigen foto

Te veel mensen staan aan de kant

Zo benutten we volgens Edzes nog lang niet iedereen. Edzes: ‘In Noord-Nederland staan nog heel veel mensen aan de kant.’ Denk aan de groep werklozen die ingeschreven staat bij het UWV, mensen die nu in deeltijd werken, of mensen die nu nog helemaal buiten de arbeidsmarkt staan.
Volgens Edzes moeten werkgevers proberen deze mensen ‘te verleiden’ om in de zorg te komen werken. Edzes: ‘Zorg ervoor dat je een aantrekkelijke werkgever bent, maak het interessant om in de zorg te werken.’ Dat kan bijvoorbeeld door passende arbeidstijden of scholingsmogelijkheden te bieden.
Maar zijn deze mensen wel geschikt voor het werk? Edzes erkent dat werkgevers huiverig zijn iemand aan te nemen die nu aan de zijlijn staat. Het idee bestaat toch dat er ‘iets mee is’, en dat is een risico. Maar Edzes gelooft ook dat veel potentieel niet wordt benut omdat er te hoge eisen worden gesteld aan zorgpersoneel. Dat maakt instromen lastig. ‘Kijk naar wat mensen kunnen, in plaats van welk diploma ze hebben’, zegt Edzes.
In plaats van een complete opleiding te eisen, zouden er ook deelcertificaten gehaald kunnen worden. Edzes: ‘We hebben in Nederland een hele hoge standaard als het gaat om waar je aan moet voldoen om bijvoorbeeld in de verpleging te kunnen werken. Dat is ook terecht. Maar voor sommige taken is het niet nodig en kun je mensen inschakelen die een deeltaak goed kunnen verrichten. Door te hoge eisen te stellen sluit je die mensen uit.’

Maak gebruik van wat je hebt

Ook binnen zorginstanties wordt volgens Edzes nog lang niet alle potentieel benut. Veel medewerkers in deeltijd zouden best meer uren willen werken. De cijfers laten zien dat wanneer zorgmedewerkers één of twee uur meer werken per week, kan het tekort aan personeel aanzienlijk kan worden teruggebracht.
Door de manier waarop bijvoorbeeld roosters zijn ingedeeld is dit nu niet altijd mogelijk. Een wijkverpleegkundige werkt bijvoorbeeld een paar uur in de ochtend en een paar uur in de avond, wanneer de meeste mensen hulp nodig zijn. Daar flexibeler mee omgaan kan veel opleveren. Edzes: ‘In de zorg is alles strak gepland. Maar misschien hoeft niet iedereen om zeven uur gewassen te worden en om half acht aan het ontbijt te zitten.

Zorg goed voor wat je hebt

Evenzo belangrijk is behoud van het huidige zorgpersoneel. Edzes: ‘Zorg ervoor dat je een aantrekkelijke werkgever bent. Zodat je het personeel dat je binnen de deur hebt ook vasthoudt.’
Beter zorgen voor je personeel zit hem volgens Edzes zeker niet alleen in hogere lonen. Het gaat volgens hem ook over arbeidsomstandigheden of de mogelijkheid om te kunnen leren en ontwikkelen. Te vaak wordt volgens Edzes gekeken naar de korte termijn, en niet naar effecten op de lange termijn. ‘Als ik kijk naar werkbelasting, ziekteverzuim of tevredenheid dan valt er nog veel te winnen.’

We hebben de mbo’ers nodig

De grootste tekorten in de zorg zijn er in de banen op mbo-niveau. Uit onderzoek blijkt dat juist deze mbo’ers meestal werk zoeken in de eigen regio. De mensen die we nodig zijn in het Noorden worden dus hier opgeleid en willen we ook graag hier aan het werk houden.
Volgens Edzes is het dan ook de taak van de regio om die opleidingsmogelijkheden te bieden en ook voldoende aantrekkelijk te maken. Edzes: ‘Het zijn juist de mensen uit het beroepsonderwijs die we het hardste nodig zijn. Dus geef ze ook de erkenning en beloning die ze verdienen.’

Wen er maar aan

Als we alle gevraagde zorg op dezelfde manier blijven bieden werkt straks één op de vier mensen in de zorg. De conclusie is volgens Edzes dan ook simpel: als we op dezelfde manier doorgaan, dan gaan we het niet redden.
Dat betekent volgens Edzes ook prioriteiten stellen en kiezen: welke zorg is essentieel, en wat kan op een andere manier worden geregeld. Bijvoorbeeld door meer zelf te doen en een beroep te doen op familie en vrienden. Edzes: ‘We zullen er aan moeten wennen dat het zorglandschap zoals we dat kennen gaat veranderen.’