Kan een fastfoodrestaurant of snackbar leiden tot extra overgewicht in de buurt?

Frikandellen in een frituur
Frikandellen in een frituur © ANP/ Hollandse Hoogte/ Richard Brocken
Zorgt een fastfoodrestaurant of snackbar in de directe omgeving voor extra overgewicht bij de buurtbewoners? Dat is de kwestie die UMCG-onderzoeker Carel-Peter van Erpecum verder wil uitdiepen.
Tijdens zijn promotieonderzoek zag hij dat mensen die in de buurt van een fastfoodrestaurant of snackbar wonen, zwaarder zijn.
'We hebben in het Lifelines-onderzoek, dat is een grootscheeps bevolkingsonderzoek in Noord-Nederland waar meer dan 140.000 volwassen mensen aan meedoen, gekeken naar het gewicht van de deelnemers', legt Van Erpecum uit.
'Met een anonieme koppeling konden we ook per deelnemer bekijken hoeveel fastfoodrestaurants (waartoe Van Erpecum ook snackbars rekent, red.) er binnen een straal van een kilometer rondom het woonadres aanwezig zijn.'
Maar, benadrukt Van Erpecum, het betreft hier een correlatie (statistische samenhang). Oftewel, het kan best dat de twee zaken niets met elkaar te maken hebben en dat het berust op toeval. 'Maar we merkten wel dat mensen met meer fastfoodrestaurants in de buurt, ietsje zwaarder zijn.'
Wat is de oorzaak, wat is het gevolg? Je zou kunnen zeggen dat de snackbars daar zijn gaan zitten omdat daar een afzetmarkt is.
'Het is belangrijk om te onthouden dat het echt een correlatie betreft. Een mogelijk verband is onderwerp van een vervolgonderzoek. Desalniettemin is het een interessante bevinding. Wat we ook zagen is dat die fastfoodrestaurants vaker aanwezig zijn in kwetsbare buurten.'
Wat is het gewichtsverschil?
'Het verschil is klein, het gaat om enkele honderden grammen per persoon. Voor een individu is dat verwaarloosbaar, maar het gaat wel om een hele buurt of stad die blootgesteld wordt aan zo'n fastfoodrestaurant. Als jij als enige persoon een paar honderd gram zwaarder bent, maakt dat niet zo heel veel uit. Maar als een hele buurt beïnvloed wordt, is het misschien toch wel belangrijk.'
Stel we verbieden alle snackbars. Zou dit helpen?
'Omdat we niet weten of er echt een verband bestaat, kunnen we dat niet aanbevelen. Maar het is wel belangrijk dat we moeten nadenken hoe we onze leefomgeving inrichten. Overgewicht neemt heel erg toe en het is aannemelijk dat de omgeving daar een rol in speelt. Op dit moment is de omgeving zo ingericht dat de makkelijke keuze een ongezonde keuze is. Dat komt door prijsprikkels en een snel en makkelijk aanbod van ongezond voedsel. De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden.
Het is belangrijk om gezonde alternatieven aantrekkelijker te maken. Het zou niet goed zijn om met een geheven vinger zaken zomaar te sluiten of om bepaalde belastingen te heffen op ongezond voedsel, zonder gezonde alternatieven ervoor in de plaats te brengen. Je moet mensen betaalbaar en toegankelijk voedsel bieden.'
Is de mensen ook gevraagd of ze vaker naar de snackbar gaan?
'Het wordt wel gevraagd in het Lifelines-onderzoek, hoe vaak mensen naar een fastfoodrestaurant gaan. Daar hebben we ook naar gekeken, maar daar kwam niet zo veel uit. Wat belangrijk is om te noemen, is dat het een vragenlijstonderzoek was. Dus het zou kunnen dat mensen het minder rapporteren. Je moest bijvoorbeeld voor de afgelopen maand vertellen hoe vaak je naar een fastfoodrestaurant of snackbar bent gegaan, maar niet iedereen weet dat nog precies.'
Stel er zijn geen fastfoodrestaurants of snackbars. Dezelfde producten worden ook in de supermarkt aangeboden. Spelen die snackbars er echt een rol in of kan het toeval zijn?
'Op dit moment zien we een situatie waarin we een verband zien tussen de fastfoodrestaurants en het gewicht van de deelnemers, maar het is belangrijk om hier heel breed naar te kijken. Het is recentelijk vastgesteld dat in de supermarkt veel ongezonde producten worden gepromoot door middel van aanbiedingen. We leven in een maatschappij waarin ongezond eten gemakkelijk is, dus je moet er heel breed naar kijken. Alleen het puzzelstukje van de fastfoodrestaurants pakken, is niet de juiste manier.'
Stel je de fastfoodrestaurants en snackbars zo niet té veel in een kwaad daglicht?
'Ik denk het niet. Als je kijkt naar de menu's die deze restaurants bieden en de explosieve toename van het aantal restaurants in Nederland, dan is het een ontwikkeling die je wel in het oog moet houden.'
Lifelines is gebaseerd op een database uit Noord-Nederland. Wat zegt dat over de rest van het land?
Ook in andere steden wordt hier onderzoek naar gedaan. Persoonlijk verwacht ik niet dat de verschillen tussen hier en de rest van het land heel drastisch zullen zijn.'
Is er iets te zeggen over waar in de provincie Groningen dit mogelijke verband het duidelijkst is?
'We hebben apart gekeken naar de stad en het platteland. We zagen dat deelnemers die vlakbij een fastfoodrestaurant wonen een hoger BMI (gezond gewicht in verhouding met je lengte) hebben als ze op het platteland wonen. Een mogelijke verklaring zou zijn dat er niet zoveel alternatieven in de buurt zijn, wat de rol van die fastfoodrestaurants belangrijker maakt. Het aantal fastfoodrestaurants ligt hoger in de stad, maar of die impact groter is, durf ik niet te zeggen.'