Vroag&Antwoord: Oma zei vaak......

Momenteel loopt de zevende vragenlijst in het project Vroag&Antwoord - deze kan nog ingevuld worden tot eind februari door www.hetverhaalvanhetgronings.nl te bezoeken - maar ook als we hier geen aandacht meer vragen voor de nummers 1 tot en met 6, die bewaren we heel nauwkeurig.
Dat doen we omdat dat zo hoort, maar ook omdat het zoveel materiaal bevat dat de moeite van het bestuderen waard is.
Geloof deze waarnemend-streektaalfunctionaris, hij heeft zéér geregeld gebruik gemaakt van de gegevens die vroeger de zogeheten Correspondenten hem hebben toegestuurd en dat zal nu net zo zijn. Ja nu nog meer: de gegevens van nu zijn immers ook te vergelijken met die vroegere antwoorden uit het midden van de jaren '80.
In plaats van een ingewikkelder voorbeeld, is het misschien wel 'es aardig om gewoon een indruk te geven van de oogst op een open vraag, gesteld in Vragenlijst 5: Oma zei vaak..... Dat moest aangevuld worden en dat kon uiteraard lang niet iedereen. Wat zei oma vaak, dat is lastig als je haar niet gekend hebt, als ze geen Gronings sprak of als je dat toevallig even niet wist toen je de lijst voor ons invulde. Niet erg, er blijft van ruim 800 mensen heel wat over als zelfs de helft van hen een antwoord schuldig blijft! Even grasduinen?
Allereerst valt het op hoeveel woorden en uitdrukkingen mensen zich herinneren van opoe. Een kleine greep, voorbeelden die beginnen met een Z: zai het aarms as poaskestoeten / Zie waitn nait beter / zit nait in radio moar in de lucht (met betrekking tot voorspellen van het weer) / zo dom as Lissabons ezel. / zo is t net / zo lui als een swien / Zunder waark gain hunnig / zwilkje voor plastic tafelkleed.
Of beginnend met een N: niks van aantrekken, gewoon deurgoan / nitjen = ploagen, treiteren / noar dien hok potverdubbeltje mie. / noh, hej je nou wel ooit / Nou wil k mie eevn hemmeln, schoon kloid aan en den eevn noar de maa(k)t.
Overigens beginnen veel opmerkingen van oma met een N om een andere reden: oma gaf opdrachten en verboden zoals: Noit kribben / Nait aal kribben, heur! ;als we bij haar ruzie maakten. / Nait aal kribben! / nait aal zo soesen / nait albegerig wezen / nait bie daip kommen. / nait bie sloot kommn / nait doun mien jong / Nait graimen. / nait met lege hannen lopen / Nait op de divan zitt'n te repen / Nait op reager'n Lenoa. / nait prefeln mor aanpakken / nait soesen.
Ander terugkerend element is de warmte waarmee kleinkinderen ontvangen werden en dat kon evengoed een warm woord als een presentje betekenen: Most n pepermuntje hebn mien jong. / mai lutje vent / mien laiv jonkje / mien laiverd/ Mien opoe (as wie bie heur op veziede waren): krieg joe mor poar sausjes (pinda's dus) / leutje ding / laiverd [meer dan eens ingestuurd] / koms doe dr aan mattje mui / Komst doe der aan mien wicht? Dat is is ja mooi. / Bist du doar mien laive? / wils doe 'n lekkere Wilhelmina-pepermunt van mie hemmn? / Wilst 'n lekkere pille stoete, mien jong?
Natuurlijk, oma had ook geregeld kritiek op andere mensen (bv. Dij het altied loie Evert op de rogge; Dei is nait weert dat de eerdbodem hom (of heur) dracht. (een nietsnut of geboefte)) maar iets heel anders is net zo interessant, blijkt als iemand schrijft: "geen uitspraken, maar meer dat iedere inwoner van X in haar tijd bijnamen had, Keutel, Neuse, Bochel, Klokje etc etc," Gewone namen werden als naam niet gebruikt, enkel de bijnaam. Dat is door één invuller m/v naar voren gebracht maar vast en zeker hebben heel veel mensen daar herinnering aan.
Veel meer zien we in de antwoorden uitroepen die mensen zich van oma herinneren zoals: 't Achterste bain moar weer veuraan! / bliksloager / Door goit hin zee schiet op berre. / Gomkesdoagen / hai, fai, martje!;zeuv'm kiender en altmoal mit ;'n startje.... / Hai, hai, hai / heremientied, ochoi / kloar is kees baanje om hals / Komt tied komt road / Krigst der nou verstand van / Mien groode grutn / noh, hej je nou wel ooit! / Och vooje och heden nog an tou;;dat kin toch nait / och herik, wat is t wat nait / Och mien laive stumper en gain 1nd / och, schiet / Oe git krieg mie / poeloep! / t is singelier / Tou den mor / verdikkiemie / wat n verstand / Wel pot Elemoa.
Wát een inkijkjes, wát een rijkdom! Wat een voorrecht om dat allemaal te mogen ontvangen. Het is een prachtige baan, streektaalfunctionaris van Groningen zijn.
Die uitroepen, dat is iets om verder over te praten: de komende week, rond 10 over half 1 bij Marc Wiers.